Zostańcie z nami – kurs na bioróżnorodność!

Cele lekcji:
Po lekcji uczeń/uczennica:

• pozna wybrane gatunki zagroĹźone wyginięciem i przyczyny zmniejszenia ich liczebności,
  
• pozna zagroĹźenia dla ekosystemĂłw, w szczegĂłlności dla ekosystemĂłw leśnych i zaproponuje sposoby zapobiegania tym zagroĹźeniom,
  
• wyjaśni, co to są Cele ZrĂłwnowaĹźonego Rozwoju i jakie przewidują zadania w zakresie ochrony bioróşnorodności,
  
• będzie świadomy niekorzystnego wpływu człowieka na ekosystemy, w szczegĂłlności na ekosystemy leśne,
  
• zrozumie potrzebę ochrony gatunkowej i ochrony siedlisk,
  
• będzie potrafił właściwie komunikować się w grupie i współpracować z innymi;
  

Pytanie kluczowe: Dlaczego bioróżnorodność wymaga ochrony?

Metody pracy: mapa myśli, burza mózgów, praca z tekstem, dyskusja, pogadanka, zadawanie pytań;
Formy pracy: indywidualna, zbiorowa, praca w małych grupach;

Materiały dydaktyczne:

• zdjęcia zwierząt w załączniku nr 1 – 1 komplet,
  
• CEL 15 zalacznik 2 - opisy zwierzat.pdf,
  
• CEL 15 zalacznik 3 - prezentacja .pdf,
  
• Cel 15 zalacznik 4 - cele i zadania.pdf,
  
• ścienna mapa świata,
  
• arkusze papieru, flamastry – dla kaĹźdej z grup.
  

Przebieg zajęć

I. Bioróżnorodność? - 5 min

• Napisz na tablicy lub pokaĹź uczniom i uczennicom planszę ze słowem: “róşnorodność”. Zapytaj co oznacza ten termin i co jest najbardziej róşnorodne na świecie. Następnie przed słowem „róşnorodność” dodaj przedrostek „bio” i zapytaj uczniĂłw i uczennice czy znają ten termin, co on oznacza i z czym im się kojarzy? Skojarzenia i pomysły zapiszcie na tablicy lub na planszy, tworząc mapę skojarzeń.
  
• Podsumowując, powiedz, Ĺźe „bioróşnorodność”, czyli „róşnorodność biologiczna” to zróşnicowanie form Ĺźycia. Oznacza bogactwo gatunkĂłw, a takĹźe zróşnicowanie osobnikĂłw danego gatunku i całych ekosystemĂłw. Za chwilę wspĂłlnie poznamy, jaką wartość ma róşnorodność biologiczna.
  

II. Oko w oko z ... – 10 min

• PokaĹź uczniom i uczennicom zdjęcia przedstawiające róşne zwierzęta: koalę, orangutana, nosoroĹźca, pandę wielką i ptaka drapieĹźnego (orlik grubodzioby) - załącznik nr 1. Następnie zapytaj grupę, gdzie mieszkają te zwierzęta (w jakim środowisku i na jakich kontynentach). Poproś uczniĂłw i uczennice o odnalezienie tych miejsc na mapie i przyklejenie zdjęć w odpowiednich miejscach mapy:
  
  • Koala – lasy eukaliptusowe, wschodnia Australia
    
  • Orangutan – wilgotne lasy deszczowe, Indonezja (Sumatra) i Malezja (Borneo)
    
  • NosoroĹźec biały – sawanny na południu Afryki
    
  • Panda wielka – Chiny, Azja Wschodnia
    
  • Orlik grubodzioby – w Europie: Polska, Białoruś, Rosja, zimuje w Afryce Północnej, na Bliskim Wschodzie, w Azji Południowej i Południowo-Wschodniej.
• Następnie zapytaj uczniĂłw i uczennice, co łączy te zwierzęta i czy mają coś wspĂłlnego? (powinna pojawić się odpowiedĹş, Ĺźe wszystkie są gatunkami chronionymi i zagroĹźonymi wyginięciem). Porozmawiajcie, dlaczego te zwierzęta są zagroĹźone wyginięciem i pomysły zapiszcie na tablicy/arkuszu papieru. W wypowiedziach uczniĂłw i uczennic mogą znaleźć się poniĹźsze przyczyny:
  
  • niszczenie środowiska, w ktĂłrym zwierzęta Ĺźyją (lasu, sawanny, terenĂłw podmokłych),
    
  • wycinanie lasĂłw tropikalnych,
    
  • polowania, kłusownictwo,
    
  • chwytanie zwierząt i sprzedawanie jako okazĂłw,
    
  • zanieczyszczenie środowiska,
    
  • wprowadzanie obcych gatunkĂłw (gatunkĂłw inwazyjnych),
    
  • zwierzę występuje na wyspie (miejsce izolowane przestrzennie), nie ma moĹźliwości ucieczki/ migracji z zagroĹźonych miejsc,
    
  • zwierzę odĹźywia się tylko jednym gatunkiem rośliny i nie moĹźe przestawić się na inne ĹşrĂłdła pokarmu;
• Podkreśl, Ĺźe koala, nosoroĹźec biały, panda wielka, orlik grubodzioby i orangutan Ĺźyją na róşnych kontynentach i w środowisku naturalnym nie mają szans się spotkać. Mimo, Ĺźe dzielą je tysiące kilometrĂłw, to przyczyny ich wymierania są podobne. Zwróć uwagę, Ĺźe często spadek liczebności zwierząt wynika ze zniszczenia środowiska, w ktĂłrym Ĺźyją np. na skutek wylesiania i pustynnienia. Wylesianie powoduje odsłonięcie gleby i przyspiesza jej erozję, co skutkuje zmniejszeniem zawartości składnikĂłw mineralnych i zmniejszeniem urodzajności gleby.
  
• Pustynnienie nie jest ograniczone jedynie do sawann i stepĂłw, dotyczy takĹźe lasĂłw tropikalnych i lasĂłw w strefie umiarkowanej, ktĂłre takĹźe mogą zostać zdegradowane do pustyń.
  
• Sawanna, na ktĂłrej oprĂłcz nosoroĹźcĂłw mieszkają takĹźe np. antylopy, Ĺźyrafy, zebry, czy słonie ulega szybkim przekształceniom w pastwiska. W wielu miejscach stada dzikich zwierząt są zastępowane przez stada bydła, a w innych nadmierny wypas zwierząt prowadzi do pustynnienia sawanny.
  

III. Kurs na bioróżnorodność: fakty - 5 min.
Przedstaw uczniom i uczennicom 3 slajdy z wybranymi faktami obrazującymi skalę wylesiania, pustynnienia i utraty bioróżnorodności na świecie - załącznik nr 3. Podkreśl, że taki stan przyrody wymaga szybkich i skutecznych działań. Dlatego też, w 2015 r. przedstawiciele 193 państw porozumieli się w sprawie wspólnych działań, aby chronić Ziemię przed pogarszającym się stanem środowiska. Pokaż slajd nr 4 i opowiedz o opracowaniu 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju i zadań, które należy wykonać na przestrzeni następnych 15 lat, aby te cele osiągnąć. Cel 15. dotyczy „zarządzania lasami w sposób zrównoważony, zwalczania pustynnienia, zatrzymania i odwrócenia procesu degradacji gleby i powstrzymania utraty bioróżnorodności”. Cel ten może zostać osiągnięty jedynie we współpracy wszystkich państw i ludzi na całym świecie – zależy od działań społeczności międzynarodowej, ale także od nas samych.

IV. Zostańcie z nami! Działamy! - 25 min.

• Ostatnim etapem zajęć będzie praca w 5 grupach. KaĹźda grupa otrzyma zdjęcie i opis jednego z gatunkĂłw zwierząt – koali, pandy wielkiej, nosoroĹźca białego, orlika grubodziobego lub orangutana- załączniki nr 1 i 2 i kartę z opisem zadań związanych z realizacją 15. Celu ZrĂłwnowaĹźonego Rozwoju - załącznik nr 4.
  Uczniowie i uczennice zapoznają się w grupach z cechami danego gatunku i wybiorą najważniejsze zadania, których wykonanie pomogłoby chronić to zwierzę. Następnie wcielą się w przedstawicieli lokalnej organizacji pozarządowej, działającej na rzecz ochrony danego gatunku. Zadaniem grupy będzie:
  
  • wymyślenie nazwy organizacji i zdecydowanie, jakie zadania chciałaby wykonać,
    
  • przygotowanie krĂłtkiej wypowiedzi (nie dłuĹźszej niĹź 2 minuty) dla telewizji, w ktĂłrej przedstawiciel organizacji zaprosi widzĂłw do wspĂłlnych działań, na rzecz ochrony bioróşnorodności. WypowiedĹş powinna zawierać informacje o przyczynach zagroĹźenia gatunku i sposobach zapobiegania tym zagroĹźeniom. Warto zwrĂłcić uwagę na problemy globalne i Cele ZrĂłwnowaĹźonego Rozwoju, wraz z zadaniami.
• Kiedy uczniowie i uczennice skończą pracę (po 10-15 min.) przedstawiciel kaĹźdej z grup zaprezentuje przygotowaną wypowiedĹş.
  
• Na zakończenie podsumuj, ktĂłre zadania powtarzały się w wypowiedziach uczniĂłw i podkreśl, Ĺźe ich wykonanie zaleĹźy od całej społeczności międzynarodowej, a więc takĹźe od nas samych.
  

Zadanie domowe dla chętnych:
Utrata bioróżnorodności to problem ogólnoświatowy, wymagający zarówno globalnych jak i lokalnych działań. Wykonajcie indywidualnie lub w grupie plakat promujący ochronę bioróżnorodności.

Komentarz metodyczny:
Rekomendowana jest realizacja scenariusza w grupie uczniów i uczennic, którzy poznali już pojęcie: Cele Zrównoważonego Rozwoju. Treść zajęć może zostać rozbudowana o elementy dotyczące wzajemnych współzależności pomiędzy organizmami (łańcuch powiązań) oraz wpływu niszczenia siedlisk (wylesianie, pustynnienie) na sytuację ludności, w tym ludności rdzennej w krajach Globalnego Południa. Zadanie pt. Zostańcie z nami! Działamy! może zostać przeprowadzone również w starszych klasach gimnazjalnych. W zajęciach z udziałem starszych uczniów i uczennic proponowane jest dodanie dyskusji na temat skuteczności zadań objętych Celami Zrównoważonego Rozwoju (mocne i słabe strony, zagrożenia i szanse).
W podsumowaniu, możesz również zaprezentować dwuminutowy film prezentowany w ramach kampanii „Nature is speaking”, dotyczący ochrony lasów tropikalnych: Kevin Spacey is The Rainforest.

Materiały pomocnicze:

• Pakiet edukacyjny dla nauczycieli szkół gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych - część MERYTORYCZNA, str. 5-10, 16-26 - informacje na temat problemu niszczenia lasĂłw i wylesiania na róşnych kontynentach;
  
• Pakiet edukacyjny pt. „Nie znikaj” - materiały dla nauczycieli, str. 5-9 podstawowe informacje na temat bioróşnorodności;
  
• informacje o gatunkach w Załączniku 2 do scenariusza;
  
• film prezentowany w ramach kampanii „Nature is speaking”, dotyczący ochrony lasĂłw tropikalnych: Kevin Spacey is The Rainforest.