JAKOŚĆ W EDUKACJI GLOBALNEJ

Przy rozpoczynaniu pracy w ramach edukacji globalnej (EG) niesłychanie ważne powinny być następujące kroki:
A. Zapoznanie się z definicją EG.
B. Refleksja nad kryteriami jakości.
C. Refleksja nad własnymi postawami.
Bez próby zrozumienia w indywidualny sposób, czym jest edukacja globalna, nie możemy mówić, rzecz jasna, o jej dobrej jakości. Ze względu na jej holistyczny charakter i zmianę perspektywy, wpisaną w jej treści – warto poświęcić chwilę na refleksję.

Na temat samej edukacji globalnej oraz jej jakości powstały już w Polsce rzetelne opracowania, do których ten tekst będzie nawiązywał. Mowa tutaj przede wszystkim o trzech dostępnych w Internecie materiałach:
1) "Raport z procesu międzysektorowego na temat edukacji globalnej”, w którym w ramach podrozdziału „Jakość w edukacji globalnej” zostało określonych pięć wyjściowych kryteriów dobrej jakości w EG.
2) Raport „Jak badać jakość w edukacji globalnej”, w którym szczególnej uwadze polecam przykłady materiałów i działań edukacyjnych, poddanych analizie i ocenie zespołów edukatorów z różnych środowisk i instytucji.
3) „Zasady edukacji globalnej”, wyjaśniające najważniejsze zasady dla realizowania dobrej edukacji globalnej na podstawie doświadczeń edukatorów z PAH i z CEO.

A. Zapoznanie się z definicją i jej pełne wdrożenie
Miarą jakości edukacji globalnej, powinien być poziom realizacji jego celu głównego, który brzmi: „przygotowanie odbiorców do stawiania czoła wyzwaniom dotyczącym całej ludzkości.”

Jest to cel ogólny i długofalowy. Aby doszło do jego realizacji powinniśmy myśleć o definicji jako pełni, gdzie każdy element, jak 1) zadania EG, 2) wartości, 3) umiejętności i 4) postawy, powinien być wzięty pod uwagę przy tworzeniu lekcji, materiałów, pisaniu konspektu, czy planowaniu działania edukacyjnego.

Przyjmijmy, że przygotowujemy zajęcia dla grupy nastolatków. Zgodnie z zasadą upodmiotowienia, warto byłoby mieć pewność, że są nimi zainteresowani dzięki wcześniejszym konsultacjom. Jeśli decydujemy się na konkretne zagadnienie, ubierzmy je w formę, która będzie odpowiadała potrzebom wieku i rozwoju naszych uczestników. Nie za cenę jednak użycia drastycznych obrazów czy ocierających się o banalność treści. Edukacja globalna wymaga od prowadzącej czy prowadzącego empatii i niestereotypowego podejścia, zastanowienia się, czy cel, jaki sobie zakładam realizuje cel ogólny edukacji globalnej. Czyli przygotowania uczestników zajęć do zrozumienia wyzwań globalnych, aktywnego uczestniczenia w poszukiwaniu rozwiązań przedstawionych problemów i nakłonienia ich do rozpoznania własnego miejsca w sieci współzależności i procesów globalnych współczesnego świata.

Przykładowo, przy podjęciu się zadania wytłumaczenia przyczyn i konsekwencji jakiegoś zjawiska, należy uwzględnić także perspektywę krajów globalnego Południa oraz zachęcić do przyjęcia postawy otwartości i partnerstwa. Metody pracy i techniki powinny być dobrane tak, aby wspierały rozwój kluczowych umiejętności dla EG, np. krytycznego myślenia i praktycznego wykorzystywania wiedzy. Warto zadawać pytania, które sprowokują autorefleksję nad sposobami wpływania przeze mnie (uczestniczkę zajęć) na istnienie lub dynamikę omawianego zjawiska.

Czasami upychamy zajęcia wieloma informacjami, chcąc omówić globalne kwestie na jednej lekcji lub podczas jednego dnia warsztatowego próbujemy przekazać treści z półrocznego kursu na temat globalizacji. W takiej atmosferze trudno pracować nad postawami, np. empatii czy poczucia odpowiedzialności. A to dzięki pracy nad nimi jest szansa, że rezultat naszych działań będzie bardziej trwały. Zarezerwuj czas dla uczestników w trakcie zajęć albo w formie zadania domowego na refleksję nad postawami i odnalezienie siebie w tym pogmatwanym często systemie globalnym. Warto szukać możliwości, w swojej codziennej pracy edukatora i edukatorki, na promowanie i włączanie podejścia edukacji globalnej nie tylko na lekcjach czy warsztatach poświęconych kwestiom globalnym. Gdy mówimy o naszej lokalnej społeczności albo rodzimej literaturze, zadajmy sobie pytanie, czy sposób omawiania tych tematów nie odbiega znacznie od naszych „lekcji globalnych”, w kontekście wartości, postaw czy nawet uwzględniania perspektywy krajów globalnego Południa.
Ważnym kanałem, którym mniej lub bardziej intencjonalnie przekazujemy wiele treści są materiały pomocnicze (szczególnie audiowizualne), którymi wspieramy się podczas zajęć. Nie mogą one stać w sprzeczności z wartościami EG. Powinny zostać dobrane świadomie tak, aby przełamywały istniejące stereotypy, kwestionowały uprzedzenia oraz zachęcały do krytycznej analizy i osobistego zaangażowania.
Definicja powinna być naszym drogowskazem i elementem towarzyszącym nam w codziennej pracy nad swoim warsztatem.

B. Refleksja nad kryteriami jakości
Trudno ustalić jasne parametry realizacji definicji, które pozwolą na ocenę wystarczającego poziomu wdrożenia jej wszystkich elementów. Nie ma ona funkcji listy kontrolnej. Jest za to próbą wyjaśnienia zmiany paradygmatu w nauczaniu o zglobalizowanym świecie, w warunkach ciągłych zmian i mnożących się powiązań.
W zależności od tego czy wprowadzamy edukację globalną do szkoły, świetlicy czy organizacji należy zastosować własną miarę badania jej jakości. Nie ma mniej lub bardziej ważnych elementów. Składają się one w komplementarną całość i tym całościowym podejściem zapewniamy sobie sukces. Pamiętajmy o poszczególnych częściach definicji – zadaniach, wartościach, umiejętnościach i postawach. Każdy z tych komponentów jest niezbędny, aby uzyskać pełnię. Współgrając ze sobą dają nam rezultat w postaci dobrze realizowanej edukacji globalnej.

Oczywiście, warto także skorzystać z istniejących rekomendacji i kryteriów, opracowanych i zaproponowanych w „Raporcie z procesu międzysektorowego”, w brzmieniu:
1. Edukacja globalna powinna spełniać kryteria dobrej edukacji.
2. Edukacja globalna prowadzi do zrozumienia procesów oraz współzależności globalnych i ich złożoności.
3. Edukacja globalna uznaje godność ludzką, równość, szacunek, uczciwość, sprawiedliwość i solidarność jako podstawowe wartości wszystkich przekazów i materiałów edukacyjnych.
4. Edukacja globalna unika obrazów i wiadomości szerzących stereotypy, wzbudzających sensację oraz prowadzących do dyskryminacji.
5. Edukacja globalna upodmiotawia odbiorców swoich działań.

C. Refleksja nad swoimi postawami
Osoby uczące, które realizują podstawę programową, programy nauczania oraz posługujące się zatwierdzonymi do użytku podręcznikami, mogą uznać, że to je ogranicza i nie pozwala na przeformułowanie dotychczasowego sposobu nauczania. Jest jednak wiele dowodów i przykładów, że realizacja edukacji globalnej na lekcjach przedmiotowych jest możliwa. Właśnie w wyniku zrewidowania, nie tylko treści, ale własnego podejścia w oparciu o konkretne wartości, promowanie pewnych postaw i kształtowanie określonych umiejętności.

Jako osoba realizująca edukację globalną zastanów się, czy sam/sama starasz się stosować zasadę krytycznego myślenia, otwartości na inność oraz poszanowanie godności osób, o których mówisz i których uczysz. Niech to będzie osobista ewaluacja, której rezultaty pomogą ci lepiej realizować edukację, dzięki osobistemu zaangażowaniu i ciągłej gotowości do doskonalenia. W końcu, aby tłumaczyć zjawiska globalne i wpływ jednostki na nie, powinnaś przejść przez podobny proces, jaki proponujesz swoim wychowankom i uczennicom.
Warto także samemu uczciwie i dogłębnie odpowiedzieć na pytanie o własną motywację przy realizowaniu edukacji globalnej. Dobrze, gdy idzie to w parze ze stałym rozwijaniem swojego rozumienia zjawisk, procesów i współzależności zachodzących na świecie. Taka gotowość do samorozwoju ułatwi poszukiwania nowych sposobów na włączanie perspektywy globalnej w codziennej pracy dydaktycznej.

Refleksyjność i otwartość na zmianę jest wpisana w edukację globalną, a jej realizacja wymaga zastanowienia się nad własnymi postawami i opiniami. Czasem prowadzi do ich zmiany. Dzięki temu, edukacja staje się przekazywaniem własnego doświadczenia, a nie tylko zdobytych informacji. Ucząc innych przechodzimy przez tę drogę jeszcze raz, z nimi.

Autorka:
Anna Paluszek – zaangażowana od lat w działania z zakresu edukacji globalnej oraz w ruch etycznego konsumeryzmu. Autorka publikacji edukacyjnych i trenerka oraz koordynatorka projektów edukacyjnych m.in. w Polskiej Akcji Humanitarnej. Związana z Fundacją Kupuj Odpowiedzialnie, oraz współpracująca z różnymi organizacjami w Polsce i w Palestynie, gdzie mieszka i prowadzi własne badania.