Demokratyczna dyskusja drogą do partycypacji społecznej

Cele lekcji:
Po lekcji uczeń/uczennica:

• pozna zasady wymiany opinii i ich argumentowania
  
• dowie się jak prowadzić rozmowę w oparciu o ustalone zasady
  
• doświadczy, co oznacza pośrednictwo w wyraĹźaniu poglądĂłw
  

Pytanie kluczowe: jakie jest moje zdanie/ moja opinia?

Metody i formy pracy:

• linia wartości
  
• podział na role
  
• praca w grupie
  
• dyskusja
  

Materiały dydaktyczne:

• dwie kartki z napisami „zgadzam się”, „nie zgadzam się”
  
• tablica
  
• dwa krzesła.
  

Przebieg lekcji:

I. Wprowadzenie

• Wytłumacz grupie, Ĺźe będziecie dzisiaj duĹźo rozmawiać, ale Ĺźe zaleĹźy Ci na jakości tej rozmowy w związku z czym chciałabyś, abyście wspĂłlnie ustalili jej zasady. (5 minut).
  
• Zapisz je na tablicy lub duĹźej kartce papieru i niech one towarzyszą klasie podczas całej lekcji. WśrĂłd zasad moĹźesz zaproponować takie jak: nie oceniamy siebie nawzajem, nie przerywamy sobie, traktujemy się z szacunkiem.
  
• Część zasad moĹźesz zaproponować, ale zwróć uwagę, aby przynajmniej połowa pochodziła od uczennic i uczniĂłw.
  

Możesz skorzystać z materiałów dotyczących porozumienia bez przemocy.

II. Jaka jest twoja opinia? - ZGADZAM SIĘ” i „NIE ZGADZAM SIĘ”. (30 minut).

• Na dwĂłch przeciwległych końcach sali połóż kartki z napisami: „ZGADZAM SIĘ” i „NIE ZGADZAM SIĘ”.
  
• Upewnij się, Ĺźe pomiędzy nimi jest przestrzeń, Ĺźeby ustawić się w linii.
  
• Poinformuj grupę, Ĺźe będziesz teraz odczytywać zdania i prosisz, aby ustawiali się na linii zgodnie ze swoimi poglądami. Jeśli całkowicie się zgadzają lub nie zgadzają niech staną w odpowiednim końcu sali. Jeśli ich poglądy są mniej skrajne mogą stanąć bliĹźej jednej z kartek, jeśli zaś nie mają zdania mogą stanąć na środku.
  

Przykładowe zdania do odczytania podczas ćwiczenia:

• Wojna jest jednym z najwaĹźniejszych elementĂłw procesĂłw politycznych.
  
• Powinniśmy być posłuszni wobec prawa, nawet jeśli naszym zdaniem jest niesprawiedliwe.
  
• Ludzie są tak rządzeni, jak na to zasługują.
  
• Tylko najsilniejsi decydują.
  
• Branie udziału w wyborach nie prowadzi do Ĺźadnej realnej zmiany.
  
• Są spory, ktĂłrych nie moĹźna rozwiązać w pokojowy sposĂłb, czasami trzeba uĹźyć siły.
  

Przebieg:

• Po kaĹźdym odczytanym zdaniu i ustawieniu się osĂłb na linii. W centrum postaw dwa krzesła. Do zajęcia miejsc zaproś po jednej z osĂłb stojących w obydwu końcach sali.
  
• Poproś kaĹźdą z osĂłb siedzącą na krześle o uargumentowanie swojego zdania. W ramach słuchania wypowiedzi poproś resztę klasy o stanięcie obok osoby, ktĂłra bardziej je przekonuje. Nie moĹźna stanąć pomiędzy, ani pozostać niezdecydowanym. KaĹźda z osĂłb siedzących na krześle ma 1 minutę na powiedzenie swojego zdania. W tym czasie zgodnie z ustalonymi zasadami nikt nie powinien przeszkadzać, przerywać, oceniać, ani pomagać w doborze argumentĂłw osobom na krzesełkach.
  
• Następnie poproś, aby dwie uformowane grupy usiadły i wspĂłlnie dodały kolejne argumenty wzmacniające głos mĂłwcy czy mĂłwczyni.
  Zaznacz, że po 7 minutach pracy grupę będzie reprezentowała inna osoba, która powinna przygotować się do przekazania swoich argumentów.
  
• Kolejna osoba moĹźe przedstawiać swoje argumenty przez 3 minuty. W tej turze dyskusja i wspieranie się jest dozwolone. Po wypowiedzi kolejnych dwĂłch osĂłb daj szansę uczennicom i uczniom na zmianę zdania, jeśli kolejne argumenty były lepsze.
  
• Teraz moĹźesz poprosić całą klasę o dodanie argumentĂłw, ktĂłre nie padły dotychczas. PozwĂłl na dyskusję, o ile ustalone zasady komunikacyjne nie są łamane.
  

III. Podsumowanie
Zaproś klasę do podsumowania. Zastanówcie się nad tym jak wyglądał ten proces, jeśli to pomocne, możesz narysować go w postaci linii i zaznaczyć wspólnie z uczniami i uczennicami jego kluczowe momenty.
Zastanówcie się i odpowiedzcie:

• czy ktoś zmienił zdanie i dlaczego?
  
• czy przedstawiane argumenty wpłynęły na waszą opinię?
  
• czy jeśli nie zmieniłeś/łaś zdania w toku dyskusji to było to dla ciebie waĹźne lub interesujące, co mĂłwią inni?
  
• czy udało nam się zastosować zasady ustalone na początku?
  
• czy naszą dyskusję moĹźna nazwać demokratyczną? Czy wszyscy mogli się wypowiedzieć?
  
• jak czujesz się, jeśli twoje poglądy są prezentowane przez inną osobę?
  
• czy doszło do jakiś konfliktĂłw, nieporozumień? Jaka była temperatura dyskusji i czy dało się rozwiązać potencjalne konflikty rozmawiając w spokojny sposĂłb?
  

Konkludując odwołaj się do o 16 CZR, który wspiera elastyczny, inkluzywny, partycypacyjny i reprezentacyjny proces podejmowania decyzji na wszystkich szczeblach. Zaznacz, że jednym z filarów dobrego rządzenia na poziomie lokalnym, krajowym i globalnym są świadomi obywatele i obywatelki, które potrafią w demokratyczny sposób uczestniczyć w procesach społecznych, jak np. konsultacje społeczne, i wyrażać w nich zdanie swoje i grupy, którą reprezentują. Zdobyte podczas tego ćwiczenia umiejętności przybliżają was do osiągnięcia tej świadomości i odpowiedzialności.
Jeśli respektowaliście zasady komunikacji można również odwołać się do pokojowego rozwiązywania sporów. Zaznacz, że praca nad kompetencjami komunikacyjnymi jest elementem pracy nad świadomym udziałem w życiu społecznym i obywatelskim. (10 minut)

Zadanie domowe dla chętnych:
Poproś uczennice i uczniów o przygotowanie informacji o tym, jaki obywatelki i obywatele mogą wyrażać swoje opinie dotyczące, np. stanowienia prawa na poziomie lokalnym, narodowym i globalnym. Czy mogą zgłaszać swoje inicjatywy i jakie muszą one spełniać warunki?
Możecie omówić to na poziomie lokalnym w ramach samorządu uczniowskiego, budżetu partycypacyjnego; krajowym – wysłuchania obywatelskiego czy obywatelskiej inicjatywy ustawodawczej, ale również globalnym, np. europejskiej inicjatywy obywatelskiej.

Komentarz metodyczny:

• Kluczowym elementem tego scenariusza jest praca nad kompetencjami komunikacyjnymi. Jeśli do tej pory klasa nie prowadziła dyskusji i nie pracowaliście nad tymi umiejętnościami warto przygotować ich do tej pracy na poprzedzającej lekcji. MoĹźesz zacząć rĂłwnieĹź od mniej powaĹźnych zdań i pozwolić klasie na swobodne zajmowanie miejsc zanim postawisz krzesełka, tak aby poczuli, Ĺźe mogą wyraĹźać swoje zdanie.
  
• Przykładowe zdania “na rozgrzewkę”:
  
  • Dzieci powinni mieć takie same prawa jak dorośli.
    
  • KaĹźdy ma tajemnicę, ktĂłrej nikomu nie zdradza.
    
  • Wszyscy ludzie mają prawo do szczęścia.
    
  • Prawo częściej karze niĹź pomaga.
• Jeśli mają problemy z wyraĹźaniem zdania moĹźesz rĂłwnieĹź przygotować kartki ze sformułowaniami, ktĂłrych powinni uĹźyć, np. Moim zdaniem... Wg opinii... Z mojego doświadczenia.... itd.
  
• Pewnym wyzwaniem jest stworzenie atmosfery swobodnego wypowiadania się w klasie, kiedy zazwyczaj jest to oceniane. Zapewnij uczennice i uczniĂłw o tym, Ĺźe ich poglądy nie będą przez ciebie oceniane. Powstrzymaj się rĂłwnieĹź od komentowania czy poprawiania podczas ćwiczenia. Zostaw swoje uwagi na podsumowanie, ale wtedy rĂłwnieĹź nie kieruj ich do konkretnych osĂłb, ale sprĂłbuj skupić się na procesie.
  
• Wartością dodaną moĹźe być rĂłwnieĹź moĹźliwość zmiany zdania w trakcie ćwiczenia po przemyśleniu nowych argumentĂłw. Nie oczekuj jednak, Ĺźe to wydarzy się od razu, ale konsekwentnie dawaj moĹźliwości zmiany. Jeśli zauwaĹźysz, Ĺźe pojawia się więcej argumentĂłw lub Ĺźe grupa przeciwna przytacza nowe argumenty moĹźesz dać moĹźliwość na kolejną serię argumentĂłw powtarzając rudnę z pracą w grupach.
  
• Na przedyskutowanie jednego zdania w dwĂłch etapach potrzebujesz około 20 minut. Jeśli chcecie pracować nad więcej niĹź jednym zdaniem musicie załoĹźyć, Ĺźe ćwiczenie potrwa odpowiednio dłuĹźej.
  

Materiały pomocnicze:

• Compass, Manual for Human Rights Education with Young People, PaĹşdziernika 2012.
  
• Abecadło porozumienia bez przemocy.
• Marshall B. Rosenberg, To co powiesz moĹźe zmienić świat. O języku pokoju w świecie konfliktĂłw, czerwiec 2013, Wydawnictwo Czarna Owca.
  
• Opis 16. Celu ZrĂłwnowaĹźonego Rozwoju