Jak być świadomym i odpowiedzialnym konsumentem?

DOSTĘPNOŚĆ PRODUKTÓW Z CERTYFIKATEM FAIRTRADE W POLSCE

W ramach badania zleconego przez Consumers International zapytano konsumentów, jak często dostrzegają produkty „sprawiedliwe” w sklepach. Odpowiedzi polskich respondentów wskazują, że dostępność tego typu pro-duktów jest w naszym kraju niewielka: zaledwie 1% ankietowanych twierdziło, że napotykają na takie produkty bardzo często, 74% ankietowanych twierdziło zaś, że nie znajdują takich produktów wcale lub znajdują je jedynie okazjonalnie. (...)
Gdzie zatem Polacy mogą znaleźć produkty z charakterystycznym znaczkiem Fairtrade? Produkty certyfikowane w ramach sprawiedliwego handlu docierają do polskich konsumentów następującymi kanałami:
a) poprzez sklepy internetowe — w szczególności sklep prowadzony przez Stowarzyszenie Sprawiedliwego Handlu „Trzeci Świat i My”, które jest głównym dystrybutorem produktów Fairtrade w Polsce,
b) poprzez wyspecjalizowane sklepy z żywnością (Żółty Cesarz, Kuchnie Świata),
c) poprzez krajowe sieci sklepów delikatesowych (Bomi, Piotr i Paweł, Alma),
d) poprzez duĹźe sieci handlowe (supermarkety i hipermarkety),
e) poprzez inne punkty sprzedaĹźy: stacje benzynowe (np. Orlen), kawiarnie (np. Starbucks),
f) poprzez sprzedaĹź w trakcie akcji promocyjnych (np. podczas Dnia Sprawiedliwego Handlu). (...)
W dyskusjach na temat sprawiedliwego handlu pojawia się często argument, iż produkty certyfikowane w ramach tej inicjatywy są drogie i na przeszkodzie w ich większej sprzedaży stoi duża wrażliwość cenowa polskich konsumentów.
Rzeczywiście, produkty Fairtrade są droższe od produktów „konwencjonalnych”, gdyż wynika to z samej istoty sprawiedliwego handlu, w myśl której nadwyżka ponad cenę rynkową płacona przez konsumentów trafia bezpośrednio do rolników i dostawców z krajów trzeciego świata. Jednocześnie produkty Fairtrade są na ogół tańsze od innych produktów klasyfikowanych jako „etyczne” np. produktów rolnictwa ekologicznego. Biorąc dodatkowo pod uwagę, że wiele produktów Fairtrade posiada jednocześnie certyfikacje ekologiczne, segment żywności ekologicznej wydaje się właściwszym punktem odniesienia. (...)
Biorąc pod uwagę skalę działalności, wielkość obrotów i zasięg terytorialny, najważniejszym kanałem dystrybucji są międzynarodowe i krajowe sieci handlowe.
Stowarzyszenie Konsumentów Polskich postanowiło zatem sprawdzić, jak wygląda sprzedaż „sprawiedliwych” produktów w sieciach handlowych i przeprowadziło mini-badanie. Nasi pracownicy sprawdzali dostępność certyfikowanych produktów w sklepach, ich umiejscowienie na półkach sklepowych, a także znajomość tematyki Sprawiedliwego Handlu wśród pracowników poszczególnych sklepów i pracowników centrali danych sieci. [.]
Na podstawie badania można sformułować trzy rodzaje podejścia sieci handlowych do sprzedaży produktów certyfikowanych Fairtrade:

1. Brak produktów Fairtrade w ofercie sieci (Biedronka, Lidl, Tesco) — o ile taką politykę w przypadku sieci dyskontowych można wytłumaczyć charakterem sklepu (ograniczony asortyment, produkty z niższej półki cenowej, duży udział marek własnych), o tyle polityka Tesco w Polsce może budzić zdziwienie, zwłaszcza biorąc pod uwagę zaangażowanie Tesco w sprzedaż produktów Fairtrade w Wielkiej Brytanii.

2. Produkty dostępne, ale w bardzo ograniczonym zakresie (Auchan, Carrefour, Intermarche, Real, Leclerc) — sieci te oferują pojedyncze produkty certyfikowane, rozmieszczone na półkach wraz z innymi produktami z danej kategorii. Czasem produkty te umieszczone są na osobnej półce oznaczonej jako „kuchnie świata”, „zdrowa żywność” itp. Można odnieść wrażenie, że produkty certyfikowane znalazły się w ofercie niejako „przypadkowo” i zostały wprowadzone do sprzedaży ze względu na swój egzotyczny charakter lub ekologiczne pochodzenie. Produkty certyfikowane rzeczywiście mają egzotyczny charakter i część z nich oprócz certyfikatu Fairtrade posiada również certyfikat rolnictwa ekologicznego, niemniej nie są to najważniejsze cechy tych produktów. Takie pozycjonowanie na półkach utrudnia zatem dokonanie świadomego wyboru przez klienta sklepu. Problemem jest również niewielki asortyment produktowy: dominuje kawa i herbata. Dla porówna¬nia, sklep internetowy www. sprawiedliwy handel. pl oprócz różnych rodzajów kawy i herbaty oferuje również kakao, czekolady i wyroby czekoladowe, bakalie, przyprawy, produkty zbożowe, a nawet wyroby rękodzielnicze. W krajach Europy zachodniej wybór jest jeszcze większy (m.in. wina i kwiaty).

3. Produkty Fairtrade dostępne na osobnym regale, odpowiednio oznakowanym (Bomi, warszawski sklep sieci Leclerc). Współpraca sieci Bomi ze Stowarzyszeniem Sprawiedliwego Handlu „Trzeci Świat i My” jest przykładem dobrej praktyki sprzedażowej. Asortyment produktów certyfikowanych dostępnych w sklepach Bomi jest stosunkowo szeroki, na półkach można odnaleźć ulotki informacyjne poświęcone idei sprawiedliwego handlu, informacje na ten temat umieszczone są również na stronie internetowej sieci. Również Leclerc promuje produkty Fairtrade w wybranych hipermarketach, a także w swoim sklepie internetowym www. hipernet24.pl. (...) Warto podkreślić zwłaszcza odpowiednie rozmieszczenie produktów certyfikowanych na półkach. Kawa certyfikowana ustawiona w rzędzie z 40 innymi markami kaw pozostanie zapewne niezauważona, podczas gdy osobny regał z produktami Fairtrade i broszurami informacyjnymi przyciągnie uwagę klientów sklepu. Przedstawiciele sieci handlowych uzasadniają brak produktów certyfikowanych w ofercie niewielką świadomością konsumencką Polaków w odniesieniu do sprawiedliwego handlu. To prawda, ale prawdą jest również to, że świadomość konsumencką kształtują również (żeby nie powiedzieć przede wszystkim) działania marketingowe firm. (...)

Polskie przedsiębiorstwa (zarówno producenci, jak i sprzedawcy) wykazują coraz częściej zainteresowanie ideą sprawiedliwego handlu. Istotną barierą w dystrybucji produktów certyfikowanych w Polsce jest natomiast niechęć sprzedawców do ograniczania swoich marż na tego typu produktach.

Źródło: Sprawiedliwy Handel w Polsce. Stan obecny i perspektywy rozwoju, Stowarzyszenie Konsumentów Polskich, Warszawa 2010.