Kupuj z głową!

Cele:
Uczeń powinien:
• rozumieć, że jest konsumentem i adresatem reklam,
• odróżniać zachcianki od potrzeb,
• rozumieć, że nie wszystkie produkty są wytwarzane w uczciwy sposób,
• wiedzieć, na co zwracać uwagę przy kupowaniu produktów,
• rozumieć związek między swoją postawą konsumencką a stanem środowiska naturalnego.

Metody, techniki, formy pracy:
„Śnieżna kula”, dyskusja, praca indywidualna i w grupach

Materiały pomocnicze:
• Materiał pomocniczy nr 1 — Niepotrzebne zakupy

Przebieg zajęć:

1. Zapytaj uczniów, ile razy w tygodniu dokonują różnego rodzaju zakupów i czy lubią to robić. Porozmawiaj-cie, dlaczego kupują różne produkty — ich odpowiedzi zapisuj w postaci asocjogramu („słoneczka”). Zapewne pojawią się odpowiedzi typu: bo jest nam to potrzebne, bo nam się podoba, bo inni to mają, bo to jest modne, bo skusiła nas reklama, bo była promocja itp. Podyskutujcie o motywacjach do kupowania — jak mało w nich jest prawdziwej konieczności, a dużo innych czynników. Zaznacz to odpowiednio na asocjogramie, podkreślając różnymi kolorami. (5’)

2. Rozdaj Materiał pomocniczy nr 1 i poproś uczniów, aby wpisali po dwa przykłady niepotrzebnie zakupionych ostatnio towarów. Porozmawiajcie o tym, co najczęściej jest przyczyną takich pochopnych decyzji i im-pulsem do zakupu. Zastanówcie się, jak można mądrzej wykorzystać swoje pieniądze. (10’)

3. Porozmawiajcie o reklamie. Zapytaj uczniów, jak rozumieją stwierdzenie: Reklama to próba oddzielenia klienta od jego pieniędzy (John Boynton Priestley). Poproś o przykłady, co ostatnio kupili pod wpływem reklamy lub promocji i czy było im to naprawdę potrzebne. Podsumowując tę część zajęć, uświadom uczniom, dlaczego tak łatwo ulegamy reklamom i jakie są tego skutki. Podkreśl, że konsumenci nie zawsze dysponują odpowiednią wiedzą, by prawidłowo odczytać przekaz reklamowy, wykryć przejaskrawienia, wyolbrzymienia i przesadę, a czasami nawet oszustwo (zwłaszcza, gdy dotyczy to dzieci). Takie reklamy mogą popchnąć konsumenta do zakupu niewłaściwych towarów i usług. Reklama lub promocja może nas też skłonić do większych zakupów niż tego potrzebujemy (nadkonsumpcja), co jest zgubne nie tylko dla naszego portfela, ale także dla środowiska i zrównoważonego rozwoju (np. promocja produktów jednorazowego użytku może do-prowadzić do gwałtownego wzrostu ilości produkowanych odpadów, których trzeba się będzie pozbyć). (5’)

4. Następnie poproś uczniów, aby pracując techniką „śnieżnej kuli”, sporządzili listę pytań, które należy sobie postawić, zanim zdecydujemy się na zakup jakiejś modnej rzeczy. Najpierw robią to pojedynczo, potem porównują swoje listy pytań w parach, czwórkach, aż w końcu powstaje wspólna lista pytań, którą warto zapisać na tablicy lub flipcharcie. Warto, aby na tej liście znalazły się tak ważne pytania, jak:
a) Czy ten zakup jest konieczny, czy to tylko zachcianka?
b) Czy nie znajdę podobnego produktu w niższej cenie?
c) Czy nie mogę korzystać z rzeczy używanych lub wymienić się z kimś?
d) Z jakich surowców/materiałów wykonano ten produkt?
e) Jaką odległość musiał pokonać ten produkt, by mógł znaleźć się na sklepowej półce?
f) Jakich środków transportu użyto w tym celu? (samolot, ciężarówka, pociąg)
g) Jakie są warunki pracy osób zatrudnionych przy produkcji?
h) Jaki wpływ ma produkcja tego artykułu na stan środowiska naturalnego? (zużycie wody, energii, wpływ na krajobraz)
Uczniowie powinni mieć świadomość, że nie wszystkie produkty powstają w uczciwy sposób. Za ich produkcją często kryje się wykorzystywanie i wyzysk innych ludzi, nieludzko ciężka praca (także dzieci), długa droga transportu, duże zużycie energii, niszczenie środowiska naturalnego itp. (20’)

5. Na zakończenie zajęć poproś uczniów, aby porozmawiali o tym problemie w swoich domach, postarali się zmienić nawyki konsumenckie swoje i swoich bliskich, aby bardziej refleksyjnie podchodzili do zakupów, nie ulegali modom, presji otoczenia, reklamom i chwilowym zachciankom. (5’)