Rafiki – Twoi rówieśnicy z Kenii

Cele lekcji:
• Zapoznanie uczestników zajęć z historiami życia młodych ludzi z Kenii oraz przedstawienie ich systemu wartości
• Wskazanie mechanizmów działania stereotypów i dyskryminacji oraz ich konsekwencje
• Wskazanie sposobów przeciwdziałania stereotypom i dyskryminacji

Metody:
• Gra
• Dyskusja
• Praca w grupach
• Prezentacja
• Czytanie tekstów
• Burza mózgów

Materiały: kolorowe karteczki, długopisy, historie mieszkańców Kenii, tablica do pisania, mapa Kenii lub Afryki, dwie kolorowe koperty, taśma bezbarwna.

Przebieg lekcji

WPROWADZENIE – ok. 5 minut
Prowadzący zaprasza uczniów do uczestnictwa w zajęciach. Wyjaśnia ich cel. Podkreśla, iż historie młodych Kenijczyków będą głównym materiałem do zajęć.

CZĘŚĆ I – ok.30 min.

Krok 1. Stereotyp – burza mózgów.
Prowadzący wręcza uczestnikom karteczki i prosi o anonimowe zapisanie na nich czym według nich są stereotypy. Następnie zbiera karteczki i odczytuje kilka wybranych wypowiedzi, które konfrontuje z ogólnie przyjętą definicją stereotypu (załącznik 1).

Prowadzący wyjaśnia, że stereotypy są częścią naszej rzeczywistości ponieważ:
• podstawą stereotypu jest posiadanie niepełnej wiedzy i posługiwanie sie pewną kategoryzacją,
• poprzez przypisanie danej osoby do określonej kategorii, możemy obdarzyć ja cechami wchodzącymi w jej skład - kiedy spotykamy kogoś po raz pierwszy zwykle staramy się go w jakiś sposób sklasyfikować do jakiejś kategorii,
• kategoria dostarcza nam informacji o cechach. Zaliczając kogoś do konkretnej kategorii – „zdobywamy wiedzę” o tym, czego możemy sie spodziewać po tej osobie, np. Amerykanie lubią się spoufalać, a Japończycy są chłodni,
• popularność stereotypu wynika z faktu, że dzięki nim „oszczędzamy” czas oraz wysiłek, niezbędny do poznania kogoś nie tylko powierzchownie.

Prowadzący zadaje uczestnikom pytanie:
- Czy o mieszkańcach Afryki myślimy pozytywnie, czy raczej negatywnie? Co na to wpływa?
- Jakie stereotypy na temat mieszkańców Afryki funkcjonują w świadomości Europejczyków? Wybrane lub wszystkie odpowiedzi zapisuje na tablicy.

Krok 2. Prowadzący wyjaśnia że skoro potrafimy określić stereotypy dotyczące Afrykanów powinniśmy też być w stanie określić stereotypy dotyczące mieszkańców naszego kontynentu czyli Europy. Zadaje uczniom pytania:
- jakie znamy stereotypy na temat mieszkańców Europy?
- czy niektóre z nich pokrywają sie ze stereotypami na temat mieszkańców Afryki?

Krok 3. Prowadzący dzieli uczniów na trzyosobowe zespoły i prosi o stworzenie listy źródeł ich wiedzy o Afryce (telewizja, internet, radio, prasa, książki podróżnicze, znajomi). Następnie prosi o odczytanie ich na forum klasy i pyta, czy według nich, gdyby mieszkańcy Afryki mogli opowiedzieć nam sami o sobie, to padłyby określenia, które wymienili na samym początku zajęć? Należy dać grupie czas na przemyślenia i krótką dyskusję na ten temat.

CZĘŚĆ II - Kenia widziana oczami jej młodych mieszkańców – ok. 25 minut

Krok 1. Prowadzący tłumaczy uczniom, że jednym z najbardziej wiarygodnych źródeł informacji na temat danej grupy jest ona sama. Dlatego też dziś dowiedzą sie, jak wygląda życie młodzieży w Kenii, na podstawie historii napisanych przez ich rówieśników z tego kraju. Zaznacza, że jest to tylko wybrana grupa osób z danego kraju i nie reprezentuje ogółu młodzieży z Kenii, a obraz wyłaniający się z opisanych historii nie jest pełnym obrazem tego kraju. Następnie jako wprowadzenie do historii Kenijczyków prezentuje krótko podstawowe informacje na temat kraju oraz jego mapę.(załącznik 2)

KROK 2. – Prowadzący dzieli uczniów na 4 grupy. W tym celu proponuje krótką grę.
Na wcześniej przygotowanych karteczkach pisze nazwy czterech zwierząt afrykańskich tak,
aby każdego typu kartek było po równo: lew, żyrafa, słoń, hipopotam. Składa kartki tak, aby nikt nie widział co jest na nich napisane, a następnie każdy z uczniów losuje po jednej karteczce. Na hasło „START” każdy musi się wcielić w dane zwierzę i wydawać odpowiednie dźwięki oraz zachowywać się w sposób typowy dla niego. Nie można używać żadnych słów. W ten sposób grupy lwów, żyraf, słoni i hipopotamów muszą się odnaleźć.

KROK 3. ok. 20 min. – Po dobraniu się grup każda z nich dostaje trzy historie napisane przez ich rówieśników z Kenii. Historie czytane będą w grupach na głos przez ochotników.
Po przeczytaniu wszystkich historii uczniowie mają za zadanie przygotować odpowiedzi na pytania:
- jakie cechy charakteryzują autorów tekstów?
- jaki obraz kraju wyłania się z ich przekazu?
- jakie stereotypy usunęliby z listy na tablicy, które na niej pozostaną?

Podział historii:

• Grupa I:
1. Historia nr 3: Ĺťycie w Kiberze
2. Historia nr 4: Somalijskie historie
3. Historia nr 9: Być dziennikarzem

• Grupa II:
1. Historia nr 1: Rafiki – oto nasza Kenia
2. Historia nr 5: Być Masajem
3. Historia nr 2: Wiem czego chce w Ĺźyciu

• Grupa III:
1. Historia nr 7: Kto zna plemię Kikuju?
2. Historia nr 8: Artysta ze slumsĂłw
3. Historia nr 12: Wszystko co mam

• Grupa IV:
1. Historia nr 6: Wakacje z Wiktoria
2. Historia nr 11: Rodzice to skarb
3. Historia nr 10: Nubijczcy – zapomniany lud

KROK 4. Prowadzący zaprasza uczniów z powrotem na swoje miejsca i pyta o wrażenia oraz
refleksje po przeczytaniu historii. Następnie prosi każdą z grup o przedstawienie swoich
odpowiedzi na pytania. Z tablicy należy wykreślić stereotypy, które po konfrontacji z tekstem okazały się nieprawdziwe.
Gdy lista będzie już gotowa prowadzący pyta:

• Które z wymienionych cech, wartości są dla nas wspólne?

KROK 2 – Prowadzący pyta uczniów w grupach, czy przypisanie mieszkańcom Afryki pewnych cech np. „leniwy”, jest stereotypem? Jeśli tak, czy możemy uniknąć stereotypów w naszym postrzeganiu świata? Następnie wyjaśnia mechanizm dyskryminacji.

Definicja dyskryminacji(załącznik 3)

Prowadzący prosi uczniów o podanie różnych przykładów dyskryminacji, z jakimi się spotkali lub o jakich wiedzą z innych źródeł np. media.

CZĘŚĆ III - Co możemy zrobić? – ok. 10 minut

KROK 1. Na koniec prowadzący wiesza na tablicy dwie koperty (np. zieloną i żółtą) i rozdaje uczniom kartki. Prosi o napisanie na nich anonimowo:

- czy coś zmieniło się w ich postrzeganiu mieszkańców Afryki?
- jeśli tak, dlaczego?
- jeśli nie, dlaczego?.

Następnie uczestnicy wrzucają swoje wypowiedzi do kopert (na nie do zielonej, na tak do żółtej).
Prowadzący zwraca uwagę uczestnikom, że ich rola jest ważna w budowaniu przyjaznych relacji w dzisiejszym świecie. Jest duża szansa, że to właśnie oni żyć będą za chwilę obok sąsiada z Afryki, czy będą pracować z kolegą z Azji. Mając świadomość naszego stereotypowego myślenia, jesteśmy w stanie z nim walczyć i zapobiegać dyskryminacji.

• Prowadzący podkreśla, iż wiele informacji na temat Afryki, jakie przekazują media, są uogólniające i nie dotyczą całego kontynentu.

• Następnie zachęca uczniów do krytycznego myślenia i nie przyjmowania wszystkich przekazów medialnych jako całkowicie zgodnych z prawda.

KROK 2. – Prowadzący pyta uczniów:

• Czy kreowanie lepszego i zgodnego z prawdą wizerunku Afryki nie pomoże jej bardziej
niĹź doraĹşne akcje humanitarne?

Prowadzący moderuje dyskusję tak, aby uczniowie zrozumieli, jak ważne jest zmienienie wizerunku „biednej Afryki” i pokazanie jej innego oblicza, które odsłaniają nam przeczytane historie: pełnej wartości i tradycji, silnej, solidarnej, wierzącej w marzenia i pracowitej.
Następnie ściąga koperty z tablicy zwracając uwagę na ich zawartość (ile osób wyraziło zmianę w myśleniu o Afrykanach, ile nie zmieniło stanowiska). Czyta na głos kilka wybranych wypowiedzi.