Biopaliwa. Landgrabbing w kontekście problemu dostępu do żywności

Tekst 1

Poznajcie Willfreda. Razem z rodziną mieszka w niedużym, ale przytulnym domu, gdzieś na południowej półkuli. Willfred ma 15 lat, chodzi do szkoły, pilnie uczy się języków. Jego rodzice mają małe gospodarstwo. Są samowystarczalni – dolina, w której mieszkają, pozwala im na uprawę kilku gatunków roślin, a także hodowlę zwierząt. Nadmiar tego, co wyprodukują, przeznaczają na handel z innymi mieszkańcami okolicy. Rodzinie Willfreda nie brakuje niczego do spokojnego, szczęśliwego życia. Do momentu…

To był dzień jak każdy inny. Willfred wrócił ze szkoły, usiadł z rodziną do wspólnego posiłku. Zauważył jednak, że rodzice siedzą zmartwieni. Zaniepokojony zapytał o powód ich nastroju. Usłyszał o odwiedzinach przedstawicieli władz lokalnych, którzy przyjechali złożyć mieszkańcom doliny propozycję, którą określa się mianem n i e d o o d r z u c e n i a. Will dopytywał, co ona dokładnie oznaczała. Samorząd zaproponował rodzicom przeprowadzkę na południe od doliny, gdzie czeka na nich nowy dom i małe pole. Willfred dobrze wiedział, że tamta okolica nie jest tak miła jak obecna. Ziemia jest gorsza, a odsłonięte pola wysusza wiatr niosący sól znad oceanu. Zapytał, czy muszą się przeprowadzać. Ojciec nie odpowiedział, ale wszystko było jasne. Czas spędzony w dolinie się skończył. Dowiedział się także, że ojciec dostał propozycję pracy w dolinie przy uprawie nowych roślin, którymi okoliczne pola chce obsadzić bogaty inwestor. Urzędnicy zapewniali, że ta zmiana wyjdzie na lepsze. Ojciec będzie mieć stałą, płatną pracę, mama będzie mogła zająć się nowym polem sama, a Will będzie mieć zapewniony dojazd do szkoły.

Cztery miesiące później Willfred wie, że zostali oszukani. Przez dojazd do szkoły traci 3 godziny dziennie i nie może pomóc mamie w zajmowaniu się gospodarstwem. Ziemia, którą teraz uprawiają, nadaje się tylko do uprawy jednej rośliny, przez co ich posiłki są mniej smaczne i wartościowe. Ojciec co prawda zarabia, ale nie na tyle, by zapewnić takie warunki rodzinie, jakie miała przed przeprowadzką. Za pieniądze, które dostaje, nie może też kupić innych towarów, ponieważ nikt w okolicy ich nie uprawia. Żyzne pola zostały obsiane nową rośliną, a te dostępne dla mieszkańców są mało wydajne.
Willfred usłyszał od znajomego, że w dolinie rozpoczęła się wycinka lasów pod nowe plantacje. Docierają też wiadomości, że w sąsiedniej osadzie brakło nasion i część mieszkańców zaczyna odczuwać niedobór jedzenia.




Tekst 2

Wiecie już, że dostępne na świecie paliwo (ropa) powoli się kończy. Trudno jednak oszacować, na jak długo go wystarczy. Słyszeliście pewnie o globalnym ociepleniu. Za jeden z powodów podnoszenia się temperatury na świecie podaje się emisje gazów (w tym spalin).

Polska jest państwem członkowskim Unii Europejskiej. Prócz wielu korzyści, które za tym idą, jesteśmy zobowiązani przestrzegać unijnych przepisów.
Niektóre z nich dotyczą żywności, praw człowieka, handlu. Są też takie, które traktują o paliwach. Unijni politycy zdecydowali się podjąć pewne działania w celu poprawy sytuacji ekologicznej i ekonomicznej.
Pomysł, by część paliw tradycyjnych zastąpić paliwami odnawialnymi, jest genialnie prosty.

Na podjęcie decyzji polityków miały wpływ różne grupy interesów:
– te, które posiadają technologię produkcji,
– niektórzy ekolodzy,
– producenci paliw.

Podstawy prawne regulacji rynku biopaliw we Wspólnocie Europejskiej zawarte zostały przede wszystkim w dwóch aktach prawnych: Dyrektywie 2003/30/WE Parlamentu Europejskiego i Rady UE z 8 maja 2003 roku ws. wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych oraz w Dyrektywie 2003/96/WE Rady UE z 27 października 2003 roku ws. restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej. Pierwsza z wymienionych dyrektyw zawiera definicje pojęć „biopaliwo”, „biomasa” oraz „inne odnawialne paliwa”. Nakłada ona na państwa członkowskie obowiązek stopniowego zwiększenia wykorzystania biopaliw i innych paliw odnawialnych w sektorze transportu (w stosunku do ogólnej masy paliw silnikowych): do 2009 roku o 5,10%, do 2010 roku o 5,75% oraz do 2020 roku o 20%. Ponadto prawo wspólnotowe zezwala państwom członkowskim na stosowanie całkowitych lub częściowych zwolnień podatkowych dla biopaliw. Kwestię tą reguluje art. 16 Dyrektywy 2003/96/WE, zgodnie z którym państwa członkowskie mogą udzielać zwolnień lub ulg w podatku akcyzowym na biopaliwa. Są one jednak traktowane jako pomoc państwa i nie mogą zostać udzielone bez zgody Komisji Europejskiej.



Tekst 3

Stanowisko Stowarzyszenia „Polska Federacja Producentów Żywności” dotyczące wpływu zwiększania produkcji biopaliw na rynek surowców rolnych i ceny produktów żywnościowych

Polska Federacja Producentów Żywności jako organizacja skupiająca wiodące na rynku polskim przedsiębiorstwa z branży przetwórstwa rolno-spożywczego stoi na stanowisku, że przyjęte przez Komisję Europejską cele dotyczące osiągnięcia 10-procentowego obligatoryjnego udziału biopaliw do roku 2020 oraz cele wskaźnikowe dla produkcji biokomponentów w Polsce stanowią istotny element wpływający destabilizująco na rynki surowców rolnych w Polsce i całej Unii Europejskiej.
[…]

Głównymi surowcami do produkcji biopaliw pierwszej generacji są oleje roślinne, zboża, rośliny bogate w skrobię. Surowce te są także kluczowe dla produkcji znaczącej części podstawowych artykułów żywnościowych, a co za tym idzie, bezpieczeństwa żywnościowego społeczeństwa. Wg raportu Banku Światowego produkcja biopaliw stanowi ok. 50% wzrostu zapotrzebowania na surowce rolne, jaki miał miejsce w ostatnich latach, i przyczyniła się w znacznie wyższym stopniu do ogólnoświatowego wzrostu deficytu i cen żywności niż pierwotnie zakładano. Wyznaczony przez Komisję Europejską wzrost udziału biopaliw spowoduje po stronie przetwórców odpowiedni wzrost popytu na podstawowe surowce służące do produkcji biodiesla i bioetanolu. Szacuje się, że zapotrzebowanie na produkcję roślin energetycznych, wygenerowane przez przemysł biodiesla, może dojść do poziomu ok. 16,7 milionów ton ziarna rzepakowego, 3 milionów ton ziarna słonecznikowego i prawie 4 milionów ton ziarna soi. W odniesieniu do przemysłu produkcji bioetanolu, dodatkowe zapotrzebowanie na surowce osiągnie wielkość ok. 20 milionów ton dla zbóż (ok. 9 milionów ton pszenicy zwyczajnej, 5 milionów ton owsa, 4 miliony ton kukurydzy i 1,3 miliona ton ryżu) oraz ok. 14 milionów ton buraków cukrowych.
Wychodząc od przewidywanego strukturalnego wpływu na zapotrzebowanie surowcowe, przewiduje się, że wynikowy wpływ na wzrost ceny wymienionych powyżej surowców będzie kształtował się od 16 do 60%, w zależności od stopnia zmian w obrębie wydajności i areału upraw.
[…]

3. Wysokie koszty społeczne nieadekwatne do ewentualnych korzyści
Całościowe koszty produkcji biopaliw pierwszej generacji są tak duże w porównaniu z paliwami konwencjonalnymi, że nawet w najlepszych scenariuszach koszty te przekraczają wartość zewnętrznych korzyści, jakie można osiągnąć.
Wzrost cen na podstawowe produkty żywnościowe, niezależnie od czynników go powodujących, jest szczególnie boleśnie odczuwalny przez najbiedniejsze grupy społeczne. Gwałtowne wzrosty cen produktów żywnościowych powodują, że konsumenci rezygnują z produktów żywnościowych o wysokiej jakości żywieniowej na rzecz tańszych zamienników lub nawet ograniczają konsumpcję żywności. Szacuje się, że w Polsce ponad 35% obywateli żyje poniżej granicy ubóstwa, a 30% polskich dzieci jest niedożywionych. Wszelkie czynniki pogłębiające ten stan rzeczy (w tym rozwój rynku biopaliw I generacji) należy uznać za negatywne pod względem społecznym.