Podział wody w Azji Centralnej: kraje górnego i dolnego strumienia

Główne zagadnienia:
Gospodarka wodna, dylematy podziału zasobów wodnych w Azji Centralnej. Milenijne Cele Rozwoju. Prawo do wody.

Cele zajęć - po zajęciach uczeń:
- jest świadomy problemu podziału zasobów wodnych w Azji Centralnej;
- zna problematykę relacji dotyczących gospodarki wodnej między poszczególnymi państwami regionu;
- rozumie, jak spór o wodę w Azji Centralnej może wpłyną na sytuację geopolityczną w całej Eurazji.

W trakcie zajęć uczniowie zdobędą wiedzę, umiejętności i kompetencje w następujących obszarach:
podział zasobów wodnych w Azji Centralnej, problemy geopolityczne regionu oraz gospodarka wodna Euroazji.

Czas: 90 min

Forma aktywności:
Prezentacja połączona z mini - wykładem, ćwiczenia w grupach –praca z tekstem, z mapą, dyskusja.

Materiały dydaktyczne:
prezentacja Power Point, flamastry, flipczarty, materiały źródłowe, atlasy geograficzne. Można wykorzystać karty o państwach z ćwiczenia 2.


Część I

I Pierwsza część ćwiczenia stanowi mini - wykład wraz z prezentacją, przygotowane na podstawie materiałów zawartych w publikacji „Gdzie jest ta woda? Dostęp do wody w kontekście problematyki rozwojowej regionu Azji Centralnej“ oraz źródeł podanych w bibliografii do ćwiczeń. Część I odwołuje się do rozdziałów publikacji nr: I, II, III, V; materiał zdjęciowy do prezentacji znajduje się na płycie DVD załączonej do publikacji. Mini – wykład jest wprowadzeniem do zagadnień wodnych tego regionu, ale również zapoznaniem z krajami Azji Centralnej – położenie, sąsiedzi, zagadnienia wodne regionu – podziała na kraje górnego i dolnego strumienia. W wystąpieniu powinny być informacje o wprowadzeniu upraw bawełny na tym obszarze oraz o systemach irygacyjnych stosowanych tutaj od czasów epoki brązu. Należy wspomnieć o zarządzaniu gospodarką wodną na poziomie regionalnym – działalność Międzypaństwowej Komisji Koordynacyjnej ds. Gospodarki Wodnej, a także o roli pomocy międzynarodowej.

II Po prezentacji uczniowie dzielą się na 5 grup. W każdej z nich pracować będą nad zagadnieniami wodnymi i energetycznymi poszczególnych państw. Każda grupa ma przygotować informacje w postaci filmu – na kartkach A4 przygotuje dla państwa informacje, ilustracje:
- o położeniu, zasobach wodnych,
- gospodarce – główne uprawy, zasoby surowców, energetyka
- problemach wodnych – zasoby wód powierzchniowych, podziemnych
Grupy pracują na podstawie materiałów załączonych do scenariusza, atlasów, Internetu – jeśli jest dostępny w czasie zajęć, karty o państwach z ćwiczenia II- Dostęp do wody pitnej na obszarach Azji Centralnej. Można też przygotować informacje z publikacji „Gdzie jest ta woda? Dostęp do wody w kontekście problematyki rozwojowej regionu Azji Centralnej“. Inna wersja – każda grupa losuje wcześniej państwo, w domu przygotowuje informacje o nim ( w tym – np. wydruki z mapkami lub zdjęciami, które może wykorzystać na lekcji), ale nie wie, jakie zadanie będzie wykonywać.
Każda grupa ma przygotować 5 – 10 klatek filmowych (można przygotować takie stop klatki puste i skserować podana ilość dla każdej grupy), ułożyć je w jeden ciąg na kształt dawnej taśmy filmowej. Na wykonanie zadania grupy mają po 30 minut. Na kolejnej lekcji odbędzie się przed dyskusją „maraton filmowy” - każda grupa zaprezentuje swój film o wybranym kraju – na prezentację ma czas: 3 minuty. W prezentacji uczestniczyć będzie lektor, który będzie czytał/ mówił o scenach w filmie (opowiadał o każdej klatce). Chodzi tutaj o to, aby w inny sposób przedstawić te państwa, ale zwracając uwagę przede wszystkim na zagadnienia związane z tematem zajęć.

Podział na grupy według następującego kryterium:

A. Kraje gĂłrnego strumienia:
1. grupa: Kirgistan
2. grupa: TadĹźykistan

B. Kraje dolnego strumienia:
3. grupa: Kazachstan
4. grupa: Uzbekistan
5. grupa: Turkmenistan

Proponowana problematyka dla grup (poszukiwanie informacji w materiałach źródłowych, w atlasach):

1.Kirgistan:
a. formowanie się 80% zasobów wodnych regionu;
b. potencjał hydroenergetyczny i możliwości jego wykorzystania (infrastruktura);
c. problemy w wykorzystaniu zasobĂłw wodnych;
d. zależność energetyczna i jej konsekwencje;
e. relacje w sferze gospodarki wodnej z państwami sąsiedzkimi, np.: napięcia z Uzbekistanem, porozumienie między Kirgistanem i Kazachstanem o podziale zasobów wodnych rzek Talas i Czu;

2.TadĹźykistan
a. ogromny potencjał hydroenergetyczny, ale wykorzystywany w małym stopniu;
b. zależność energetyczna i jej konsekwencje;
c. relacje w sferze gospodarki wodnej z państwami sąsiedzkimi, np.: problem rozbudowy infrastruktury wodnej: Rogun, inne obiekty;

3.Uzbekistan
a. dysproporcje między posiadanymi zasobami wodnymi a potrzebami gospodarki;
b. uzależnienie gospodarki rolnej od irygacji (dominujące znaczenie bawełny);
c. katastrofa ekologiczna Jeziora Aralskiego i jej konsekwencje;
d. relacje w sferze gospodarki wodnej z państwami sąsiedzkimi;

4.Kazachstan
a. polityczna rola Kazachstanu w kontekście gospodarki wodnej (porozumienie o wykorzystaniu zasobów wodnych rzeki Syr-daria i przeszkody w jego realizacji);
b. Kazachstan jako przykład działań dążących do zmniejszenia konsekwencji klęski północnej części byłego Jeziora Aralskiego;

5.Turkmenistan
a. dysproporcje między posiadanymi a wykorzystywanymi zasobami wodnymi;
b. nieefektywne wykorzystanie zasobów wodnych (problem Kanału Karakumskiego);
c. kontrowersje wokół projektu sztucznego jeziora Złotego Wieku; podział zasobów wodnych
d. Amu-darii między Uzbekistanem a Turkmenistanem.


Część II
Część II zaczynamy od prezentacji filmów w tzw. maratonie filmów o Azji Centralnej.
Każda grupa zaprezentuje swój film o wybranym kraju – na prezentację ma czas 3 minuty.
W prezentacji uczestniczyć będzie lektor, który będzie czytał/ mówił o scenach w filmie (opowiadał o każdej klatce). Chodzi o to, aby przybliżyć wszystkim uczestnikom zajęć każdy kraj i jego wodne problemy.
Celem części II ćwiczenia jest uzupełnienie wykładu w praktyczny sposób poprzez przeprowadzenie gry edukacyjnej z udziałem wszystkich uczestników.

Uczestnicy pracują według przeprowadzonego wcześniej podziału na grupy. Zadaniem każdej grupy jest opracowanie informacji o zasobach wodnych danego kraju i opracowanie własnej strategii „polityki wodnej”, uwzględniając interesy gospodarcze oraz polityczne państwa, które reprezentuje. Celem strategii jest uzyskanie dla siebie jak najkorzystniejszych warunków przy jednoczesnej próbie wypracowania konsensusu. Po zakończeniu pracy każda grupa wyłania przedstawiciela, który wejdzie w skład komisji składającej się z reprezentantów wszystkich krajów.

Pięcioosobowa komisja zajmuje miejsce w centralnym punkcie sali. Moderatorem jest osoba prowadząca zajęcia. Każdy członek komisji przedstawia argumentację popierającą strategię „swojego kraju”. Prowadzący zapisuje argumenty na tablicy.


Biorąc pod uwagę przedstawione argumenty, wszyscy uczestnicy wspólnie formułują najważniejsze problemy dotyczące gospodarki wodnej w regionie Azji Centralnej. Są one również zapisywane przez prowadzącego na flipczarcie lub tablicy; mają służyć dalszej dyskusji. Czas na dyskusję – 20 minut.

W podsumowaniu zajęć wszyscy uczestnicy zajęć rozmawiają na temat wypracowania możliwych kompromisów w kwestii podziału zasobów wodnych w Azji Centralnej.

Materiały uzupełniające:
Cieślewska A., Wysocka E., Wojny Wodne, Nowa Europa Wschodnia, nr 5, 2012, s. 78 - 85.

Kaczmarski M., Kardaś Sz., Z prądem rzek. Międzynarodowe spory wodno – energetyczne na przykładzie Azji Centralnej, Warszawa 2012.

Sievers E. W., Water, conflict and Regional Security in Central Asia, Conflict and Water in Central Asia Macro V5,10/0/2002, http://h2o.ablkomplet.cz/wp-content/uploads/2010/12/Conflict-and-water-in- central-asia.pdf

Walentini K. L., Orolbaew E. E., Abylgaziewa A. K., Water Problems of Central Asia, Biszkek 2004,

http://library.fes.de/pdf-files/bueros/zentralasien/50115.pdf

Materiały multimedialne w języku angielskim:
TAJIKISTAN, Water with borders Part 1 & 2

http://www.youtube.com/watch?v=RrNsxMs5zbk&feature=player_embedded

Do scenariuszy filmu wykorzystano materiały ze stron: educator.pl, Wikipedia.pl.