Afrykańska wędrówka

Cele ogĂłlne:
• pokazanie różnorodności kontynentu afrykańskiego,
• nauka aktywnego wykorzystania mapy,
• rozwijanie zainteresowania światem i innymi kulturami,
• uwrażliwienie na odmienność sposobów życia i wartości innych narodów
Cele operacyjne:
• uczeń posiada ogólną wiedzę na temat kontynentu afrykańskiego, umie posługiwać się podstawowym słownictwem geograficznym związanym z Afryką,
• uczeń nazywa elementy różniące kontynent europejski od afrykańskiego,
• uczeń posiada ogólną wiedzę na wybrane zagadnienia związane z kulturą afrykańską, zna takie pojęcia, jak: „pidżin”, „African time”
• uczeń wie, gdzie szukać informacji o Afryce,
• uczeń wymienia nazwiska głównych polskich reportażystów piszących o Afryce,
• uczeń potrafi przedstawić sylwetkę Kazimierza Nowaka.
Metody nauczania:
• wykład
• refleksja
• praca z mapą
• praca z tekstem
• burza mózgów
• dyskusja
• praca w grupach
Pomoce dydaktyczne:
• flipchart (w tym cytaty K.Nowaka wypisane na flipchartach – każdy na innej kartce – załącznik nr 1)
• duża mapa z naniesionym szlakiem podróży K.Nowaka (w wersji papierowej lub do wyświetlenia za pomocą rzutnika) oraz analogiczne mapy (choć mogą być w mniejszych rozmiarach – A4) do rozdania dla uczestników (mapa dostępna pod adresem: (http://www2.kazimierznowak.pl/trasa-podrozy-1931-1936/)
• materiały do rozdania (załącznik nr 2)

Przebieg zajęć:
I. Wstęp
1. Przywitanie się.
2. Wprowadzenie do tematu zajęć.
Prowadzący informuje uczestników, czego dotyczyć będą zajęcia – mówi, że wspólnie wybierzemy się w podróż do Afryki, by lepiej poznać ten odległy kontynent. Poznamy sylwetki osób, które w szczególny sposób zachwyciły się Afryką i dzięki którym możemy wiele o niej się dowiedzieć.

II. Część właściwa
1. Nauczyciel dzieli planszę papieru na flipcharcie na dwie części i najpierw pyta uczniów co wzięliby ze sobą, gdyby mieli przemierzyć Europę – wszystkie skojarzenia zapisuje po jednej stronie, następnie pyta, co byłoby im potrzebne, gdyby mieli przemierzyć Afrykę, zapisuje pomysły po drugiej stronie. Nauczyciel czyta uczniom podane przez nich przykłady, a następnie je ze sobą porównuje, wyjaśniając skąd biorą się różnice (szczególną uwagę zwraca na różnice klimatyczne oraz kulturowe dwóch kontynentów). Podkreśla również, że Afryka jest sama w sobie różnorodna, podobnie jak Europa ( i tak jak nie znajdziemy dwóch identycznych krajów europejskich, tak i afrykańskich). Afryka to drugi co do wielkości kontynent na ziemi, na którego terenie znajduje się najwięcej suwerennych państw na świecie. Największym państwem Afryki jest Algieria, a najmniejszym – Seszele.
2. Nauczyciel wymienia nazwiska podróżników, którzy w ciągu wieków przemierzali Afrykę, np. Davida Livingstone’a, Henrego Mortona Stanley’a, Kazimierza Nowaka. Skupia się na sylwetce Polaka , prezentuje jego biografię (można się z nią zapoznać np pod adresem http://www2.kazimierznowak.pl/biografia/) i opowiada o rowerowej podróży przez kontynent afrykański (przez jakie państwa, ile trwała, jakimi środkami transportu). Pokazuje uczniom na mapie trasę, jaką przemierzył K.Nowak, rozdaje uczniom mapy z zaznaczoną trasą podróży K.Nowaka.
4. Nauczyciel dzieli grupę na 4 równe części. Zadanie, jakie otrzyma każda z grup będzie polegało na odczytaniu jednego z cytatów z książek K.Nowaka, zastanowienie się co autor miał na myśli, co chciał nam powiedzieć pisząc te słowa oraz dyskusję na ten temat. Swoje spostrzeżenia grupy zapisują na kartkach (prowadzący zachęca, by niekoniecznie przedstawiać je słowami, ale również zobrazować za pomocą rysunku/plakatu). Prowadzący podchodzi do każdej z grup, odpowiada na ew. pytania, niejasności, pomaga. Następnie każda z grup przedstawia wyniki swojej pracy na forum, prowadzący dziękuje każdej grupie, uczestnicy nagradzają się wzajemnie oklaskami.
Prowadzący podsumowuje ćwiczenie – zwraca uwagę uczniów na bogactwo Afryki tkwiące w jej kapitale społecznym i różnorodności zamieszkujących ją wspólnot , mimo problemów etnicznych, politycznych, gospodarczych – ogólnie trudności spowodowanych przeszłością kolonialną, która w zdecydowany sposób opóźniła proces tworzenia się samodzielnych państwa.
Informuje uczniów, że północna część Afryki jest zamieszkiwana głównie przez Berberów, Arabów, wspólnoty i narody etiopskie oraz narody używające języka arabskiego, choć nie będące Arabami, (np. Egipcjanie). Afryka subsaharyjska ( czyli tzw. „Czarna Afryka”- leżąca na południe od Sahary) liczy około 1500 ludów zaliczających się do rasy negroidalnej. Zachodnią Afrykę (Nigeria, Benin, Togo) zamieszkują ludy Joruba, Senegal i Gambię – Fulanie, Kenię i północną Tanzanię - Masajowie Sporą część ludności Republiki Południowej Afryki stanowią biali, pochodzący głównie z Wielkiej Brytanii, Holandii, Francji i Niemiec, a wyspę Madagaskar zamieszkują Malgasze.
Odwołując się do drugiego cytatu prowadzący mówi o synchronicznym pojęciu czasu u Afrykańczyków (tzw.”African time”), gdzie nie mają znaczenia konkretne godziny, a bardziej pory dnia. Czas nie ucieka, nie płynie – tak jak w Europie. Europejczycy mają zegarki, Afrykańczycy mają czas.
W nawiązaniu do trzeciego cytatu prowadzący mówi, że w Afryce występuje ponad 1000 języków. Językami urzędowymi często są języki wprowadzone przez kolonizatorów (np. język angielski w Tanzanii, francuski w Burkina Faso). Tłumaczy czym jest tzw. „pidgin” (język pomocniczy o uproszczonej morfologii i składni oraz ograniczonym słownictwie powstały na bazie dwóch lub więcej języków) – używany np. przez mieszkańców Nigerii. W Afryce istnieje również wiele języków, które z dnia na dzień giną, gdyż mają bardzo niewielu nosicieli (np. jeden z języków w Etopii a jedynie 19 użytkowników).
Co do ostatniego cytatu prowadzący mówi, że trudno jest dobrze poznać odległy kontynent mieszkając wiele tysięcy kilometrów od niego. Nie każdy ma okazję wyjechać tak daleko, ale jeśli tego chcemy, bierzmy przykład z K.Nowaka, który udowodnił, że można walczyć o swoje marzenia i je realizować. Poznawanie innych kontynentów, ludzi jest możliwe poprzez czytanie: pamiętajmy jednak, by wybierać różne książki podejmujące temat Afryki, byśmy mogli mieć szerszy pogląd. Prowadzący poleca do przeczytania książki Kazimierza Nowaka. Wspomina również o Ryszardzie Kapuścińskim i Wojciechu Jagielskim. Zapisuje te nazwiska na flipcharcie i prosi, by uczniowie je zapamiętali i poszukali w domu tytułów książek tych reportażystów. Rozdaje uczniom materiały z podanymi odnośnikami do stron internetowych nt Afryki. Poleca zapoznanie się z nimi.

III. Podsumowanie
1. Podziękowanie za wspólną pracę.
2. Krótkie przypomnienie poszczególnych części zajęć, podsumowanie i zachęcenie do poznawania ludzi z odległych zakątków świata.
3. Zadanie domowe.
Prowadzący prosi, by uczniowie używając dostępnych im źródeł zapoznali się z rożnymi państwami Afryki i wybrali jedno, które z jakiegoś względu ich zaciekawiło i do którego chcieliby się wybrać. Na temat tego właśnie kraju uczniowie przygotują krótką prezentację, która ma zachęcić pozostałych uczestników do wspólnej wyprawy.