Od starożytności do współczesności - przykład Afryki

Załącznik nr 1 - Historia wybranych regionów Afryki

GHANA:
Na terenie dzisiejszej Ghany już w czasach średniowiecznych istniało kilka państw założonych przez plemiona Akan. Na wybrzeżu rządziły ludy Fanti i Ga. W głębi kraju funkcjonowało silne państwo Aszanti ze stolicą w Kumasi.
W XV wieku mieszkańcy wybrzeża rozpoczęli współpracę z Portugalczykami. Początkowo europejskich przybyszy przyciągało złoto i kość słoniowa, jednak szybko przestawili się na „handel żywym towarem”. Niejednokrotnie czarni mieszkańcy pomagali Europejczykom w pozyskiwaniu niewolników.
Jeden z władców Aszanti, Opoku Ware rozszerzył swoje imperium zarówno pod względem terytorialnym, jak i rozciągłości sieci handlowych. Prowadziły one na zachód poprzez Saharę i Ocean Atlantycki aż do Ameryki Północnej. Wysyłano tam złoto, niewolników, kość słoniową i orzechy kola. Handel w znaczącym stopniu przyczynił się do zwiększenia bogactwa Konfederacji Aszanti. Szczególny zysk przynosili niewolnicy. Część ludności była wywożona, a część pracowała na miejscu przy wydobywaniu złota. To, co początkowo przynosiło duże zyski, później stało się punktem spornym między Państwem Aszanti a Wielką Brytanią. Niechęć do niewolnictwa doprowadziła do wojen Brytyjczyków z ludem Aszanti. Sytuacja zaostrzyła się w 1874 roku, kiedy Wielka Brytania zniszczyła stolicę Aszanti, Kumasi i zagarnęła część ziem. Po zakończeniu czwartej wojny, w 1902 roku Konfederacja Aszanti stała się kolonią brytyjską.
Brytyjczycy zagarniali wiele surowców naturalnych, takich jak złoto, rudy metali, diamenty, kość słoniowa, pieprz, drewno, zboże i kakao, które z kolei wysyłali ze Złotego Wybrzeża do Europy. W tym celu budowali kolej i skomplikowaną infrastrukturę transportową, do zarządzania której na tereny dzisiejszej Ghany przybywało coraz więcej wykwalifikowanych Brytyjczyków. Niejednokrotnie przybywały całe rodziny, dlatego budowano także sklepy, szpitale, szkoły.
Ruchy antykolonialne oraz dążenia niepodległościowe ukształtowały się w latach czterdziestych XX wieku. W 1945 roku zaczęły nasilać się żądania większej autonomii dla ludności Złotego Wybrzeża. Zakończenie II wojny światowej i przemiany na arenie międzynarodowej zapoczątkowały proces dekolonizacji.
Znaczącą rolę odegrał w nim Kwame Nkrumah, późniejszy premier i prezydent Ghany. W rezultacie w 1957 roku powstało pierwsze niepodległe państwo afrykańskie. Dnia 6 marca Kwame Nkrumah wypowiedział swoje słynne zdanie:
"Ghana, nasz ukochany kraj, jest wolny na zawsze! Niepodległość Ghany pozostaje bez znaczenia, dopóki wolny nie zostanie cały afrykański kontynent!"
Przykład Ghany pociągnął za sobą inne afrykańskie państwa. Jednak tym, co stanowiło fenomen Złotego Wybrzeża było pokojowe przechodzenie spod rządów kolonialnych do niepodległości. Po pierwszych nieudanych próbach funkcjonowania niepodległego państwa, obecnie Ghana jest jednym z najlepiej rozwijających się krajów afrykańskich.

KONGO:
W XIII-XIV wieku w dolnym biegu rzeki Kongo powstało Królestwo Konga. Stopniowo podporządkowywało sobie okoliczne państewka, przy czym ekspansja następowała wtedy mniej przez wojskowe podboje, a bardziej poprzez handel, sojusze i małżeństwa. Wzrost gęstości zaludnienia oraz kurczenie się zapasów żywności spowodowały potrzebę jeszcze większej ekspansji. W poszukiwaniu nowego terytorium, Kongijczycy ruszyli na zachód, na północny wschód i na południe, aby ustanowić nowe placówki dla swojego imperium.
W XV wieku Kongo było największym państwem w zachodniej Afryce Środkowej. Rozciągało się od Atlantyku na zachodzie do Kuango na wschodzie, obejmując dzisiejszą północną Angolę, część Demokratycznej Republiki Kongo i część Kongo Brazzaville.
W tym samym czasie do centralnej części Afryki przybyli Portugalczycy. Wówczas Królestwo Konga przyjęło chrześcijaństwo, a także nawiązało kontakty dyplomatyczne z Portugalią i Watykanem. Pod koniec XVII wieku przybyli także Holendrzy, a ponieważ teren ten był bardzo atrakcyjny pod względem dostępności surowców (żyzne gleby, żelazo i miedź, bogate źródła ryb, żeglowne rzeki), stał się przedmiotem rywalizacji wielu państw europejskich. Rabunkowa polityka Europejczyków doprowadziła pod koniec XVII wieku do upadku Królestwa Konga.
W 1876 roku król belgijski Leopold II powołał międzynarodową kompanię „do zbadania i ucywilizowania Afryki Centralnej”. Mimo że Kongo od dłuższego czasu było okupowane przez Belgów, to oficjalnie dopiero w 1908 roku obszar ten stał się ich kolonią. W XIX-XX wieku odkryto tam bogate złoża surowców mineralnych i rozpoczęto ich eksploatację.
Przed oraz w czasie II wojny światowej nastał wielki rozkwit gospodarczy tych terenów. W Yangambi, 120 km od Stanleyville powstał wielki, znany na cały świat Instytut Narodowy Badań Rolniczych w Kongo. Inteligencja belgijska prześladowana w czasie okupacji hitlerowskiej w ojczyźnie, uciekała do swojej kolonii, gdzie mogła godziwie żyć i pracować. Powstawały wówczas duże plantacje palm oleistych, kauczuku, kawy, kakao, a najlepsi belgijscy fachowcy w dziedzinie gospodarstwa rolnego prowadzili rozległe badania.
Podczas II wojny światowej Kongo stanowiło bazę surowców dla Wielkiej Brytanii i USA. Znaczenie tego kraju wzrosło jeszcze bardziej po II wojnie światowej, kiedy zwiększyło się zapotrzebowanie na uran wykorzystywany do produkcji broni jądrowej.
Wzmagające się wystąpienia antykolonialne pod koniec lat pięćdziesiątych, wpłynęły na zmianę polityki kolonialnej Belgii. W wyniku ustaleń brukselskiej konferencji „okrągłego stołu” 30 czerwca 1960 roku przyznano Kongu niepodległość. Pierwszym prezydentem Republiki Konga został Joseph Kasavubu, a premierem Patrice Lumumba.
Lata dziewięćdziesiąte ubiegłego stulecia zapisały się bardzo krwawo w wielu krajach Afryki Podrównikowej, nie oszczędziły również Konga. Bratobójcze walki, grabieże, rzezie plemienne i setki tysięcy uchodźców umierających z głodu, wycieńczenia, chorób czy masowych likwidacji ze strony przeciwnika, pozostawiły po sobie tysiące kalek i sierot. Dopiero na początku 1999 roku, strony konfliktu ustaliły warunki rozejmu: zaprzestanie działań wojennych, stopniowe wycofywanie obcych wojsk, rokowania w sprawie przyszłości Konga oraz utworzenie koalicyjnej armii.

ZIMBABWE:
Dowody archeologiczne wskazują, że w II połowie I tysiąclecia Zimbabwe obejmowało ogromny obszar od rzeki Limpopo i Zambezi, rozciągając się na Mozambik i Botswanę, jak również Transwal i północną część RPA.
W VI wieku, na te tereny rozpoczął się napływ plemion Bantu. Początkowo zajmowali obszar dzisiejszego Kamerunu i południowo-wschodnią część Nigerii, ale bardzo szybko rozpoczęli swoją ekspansję, docierając w VI/VII wieku do Zimbabwe. Podbili miejscowych rolników i do końca I tysiąclecia zasiedlili cały region rzeki Zambezi i Limpopo. Miejscowa ludność, prawdopodobnie lud Karanga z grupy Szona, został zepchnięty na południe. Tam zbudował wielkie kamienne miasto stanowiące ośrodek silnego państwa,
utrzymującego kontakty handlowe z wybrzeżem Oceanu Indyjskiego oraz państwami Azji, również Chinami. W XV wieku władcy tego ludu stworzyli rozległe państwo Monomotapa rozciągające się od kotliny Kalahari do Oceanu Indyjskiego pomiędzy Zambezi i Limpopo. Wraz z napływem Portugalczyków do tej części Afryki, lud Karanga oraz ludy sąsiednie nawiązały z nimi kontakty handlowe. W XVI wieku relacje te przekształciły się w konfederację sojuszniczych państw utrzymujących ożywione stosunki handlowe
z Portugalią. Świetność państwa Monomotapa dobiegła końca w 1693 roku wraz z przybyciem plemienia Rozwi. Portugalczycy zostali wyparci, natomiast władzę nad całym płaskowyżem przejął Changamire Dombo. Na obszarze dzisiejszego Zimbabwe najeźdźcy stworzyli własne państwo, które wtedy nazywało się Królestwem Rozwi.
Inna grupa Bantu – Matabele, na początku XIX wieku zajęła ten obszar, tworząc nowe państwo o tej samej nazwie. Niestety nie przetrwało ono długo, w II. połowie XIX wieku podbili je Brytyjczycy.
Wzrost nacjonalizmu afrykańskiego i ogólny brak zgody na dalszą politykę kolonialną Brytyjczyków doprowadził do rozbicia jednej dużej koloni na trzy mniejsze. Podobnie jak na całym kontynencie tak i tutaj rząd afrykański przejął kontrolę. W odpowiedzi, biały rząd mniejszościowy kierowany przez Iana Smith’a złożył jednostronną deklarację niepodległościową, skutecznie odrzucając brytyjski plan, że kraj powinien stać się wielorasową demokracją. Wielka Brytania uznała akt buntu, ale nie przywróciła poprzedniej kontroli. Biały rząd mniejszościowy ogłosił się republiką w 1970 roku. Doszło do wojny, w której czarnych przywódców Joszuę Nkomo i Roberta Mugabe wspierały rządy Zambii i Mozambiku. W roku 1980 Zimbabwe zostało ogłoszone niepodległym państwem, gdzie władzę przejęła czarna większość.
Od początku rządów Mugabe, gospodarka i sytuacja społeczna kraju zaczęła się pogarszać, a ten który początkowo był wyzwolicielem czarnej ludności Zimbabwe, stał się dyktatorem i oprawcą.

ETIOPIA:
Etiopia uważana jest za jeden z najstarszych obszarów cywilizacji. Szacuje się, że odnalezione na tym terenie szczątki Australopiteka pochodzą sprzed 3,2 mln lat. Państwo, które istniało od I wieku p.n.e. na terytorium obecnej Etiopii, nosiło nazwę Aksum. Zostało założone przez potomków ludów semickich, głównie Sabejczyków pochodzących z południowej Arabii. W IV wieku n.e. kraj przyjął chrześcijaństwo, które do 1974 roku stanowiło religię państwową.
Od VII wieku Aksum borykało się z próbą ekspansji Islamu. Lata 1331–1445 to czas wojen z muzułmańskimi sułtanatami, sąsiadującymi z ówczesną Etiopią od południa i wschodu. Również wiek XVI był okresem walk, które przyniosły ogromne spustoszenie dla tego regionu. Kościół etiopski uznał wojny z sułtanami za wojny religijne i zaczął je wspierać głównie poprzez najemców z Portugalii. Wysyłano stamtąd broń palną i artylerię, a także portugalskie misje jezuickie, które próbowały nawracać teologicznymi dysputami. Pod ich wpływem etiopski cesarz Susnyjos przyjął katolicyzm. Wywołało to ogromne niezadowolenie wśród miejscowej ludności, pragnącej bronić swojej rodzimej tradycji. Zamieszki w państwie doprowadziły do abdykacji króla i wypędzenia jezuitów. Wówczas Etiopia
odcięła się od wpływów europejskich.
W XIX wieku wielcy kolonizatorzy, głównie Brytyjczycy i Włosi walczyli o dominację nad Etiopią. Najważniejsze wojny to dwie wojny włoskoabisyńskie. Pierwsza zakończyła się klęską Włochów, natomiast w wyniku drugiej Włosi zajęli cały kraj. Wówczas strona zwycięska włączyła Etiopię do Włoskiej Afryki Wschodniej. W 1941 roku, przy pomocy etiopskich partyzantów,
wojska brytyjskie ponownie odzyskały te tereny. Cesarz Haile Selassie został przywrócony do władzy.
W 1974 roku, w związku ze złą sytuacją polityczną i powtarzającymi się klęskami suszy, doszło do zamachu stanu. Komunistyczny reżim wojskowy, przy wsparciu ZSRR, NRD i Kuby, zdołał się utrzymać do 1991 roku. W 1998 roku wybuchła wojna graniczna między Etiopią a Erytreą, która pochłonęła blisko 120 tys. ofiar. Po dwóch latach, w 2000 roku zakończyła się podpisaniem pokojowego porozumienia. W tym samym roku odbyły się wybory parlamentarne.