Czym jest ubĂłstwo?

“Nie będziemy szczędzić wysiłków, aby uwolnić naszych braci – mężczyzn, kobiety i dzieci – od przygnębiających i nieludzkich
warunków skrajnego ubóstwa ... W związku z tym postanawiamy dążyć do zapewnienia pełnej ochrony i wsparcia we wszystkich krajach
obywatelskim, politycznym, gospodarczym, społecznym i kulturalnym prawom, jakie przysługują wszystkim ludziom.”
Deklaracja Milenijna Narodów Zjednoczonych, wrzesień 2000 r.

Ubóstwo nie jest nowym zjawiskiem i istnieje wszędzie. W każdym kraju świata, włączając kraje najbogatsze, są ludzie żyjący w ubóstwie.
Ubóstwo ma wiele wymiarów – nie chodzi w nim tylko o to, ile pieniędzy zarabiają ludzie. Ubóstwo oznacza brak wystarczającej ilości czystej wody i jedzenia. Oznacza brak dachu nad głową, brak dostępu do skutecznej opieki medycznej, brak możliwości wysłania dzieci do szkoły. Oznacza brak dostępu do zasobów, usług, władzy, brak wyboru i bezpieczeństwa, których wszyscy potrzebujemy, żeby cieszyć się prawami człowieka. Oznacza marginalizację i dyskryminację.

Życie w ubóstwie zwiększa prawdopodobieństwo naruszeń praw człowieka. Ponad miliard ludzi na świecie żyje w slumsach albo „nieformalnych osiedlach”. Wielu nie ma wystarczających warunków mieszkalnych i dostępu do podstawowych usług. Ich sytuacja pogarsza się, kiedy władze eksmitują ich z prowizorycznych domów. To stanowi przykład tego, jak naruszenia praw człowieka stają się przyczyną błędnego koła ubóstwa: jeśli twój dom jest zburzony, a cały twój dobytek zniszczony, możesz być zmuszony/zmuszona przenieść się w inne miejsce, gdzie nie będziesz w stanie zarobić na swoje utrzymanie.

Szczególnie narażone są dzieci i młodzi ludzie żyjący w ubóstwie. W 2009 r. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) ogłosiła, że 8.1 miliona dzieci umiera, zanim osiągnie wiek pięciu lat. Dzieci te umierają na uleczalne i możliwe do uniknięcia choroby, będące bezpośrednim skutkiem ubóstwa i niedożywienia. Dzieci, które dorastają w ubóstwie często nie mają możliwości wykształcenia – na świecie 67 milionów z nich nie poszło do szkoły w roku szkolnym 2009/2010.

Ubóstwo nie jest przypadkiem, nie jest też winą tych, którzy na co dzień żyją w tym stanie. Często oznacza bycie napiętnowanym/napiętnowaną przez resztę społeczeństwa oraz obwinianym/obwinianą o własne ubóstwo. Możesz być wówczas wykorzystywanym/wykorzystywaną przez innych i traktowanym/traktowaną z obrzydzeniem i pogardą. Ubóstwo może być
również odzwierciedleniem marginalizowania i dyskryminowania ludzi w społeczeństwie. Przykładowo, istnieje większe prawdopodobieństwo, że to kobiety i dziewczęta, a nie mężczyźni i chłopcy, będą żyli w ubóstwie. W wielu „bogatych” europejskich krajach Romowie żyją w rażąco nieodpowiednich warunkach, bez odpowiednich warunków mieszkaniowych, sanitarnych, edukacji i wody.

Ważne jest, aby wyjść poza uogólnienia takie jak “biedni ludzie”, “biedne społeczności”, kiedy mówi się o ubóstwie w odniesieniu do społecznej nierówności i dyskryminacji. Kategorie te są bardzo zróżnicowane. Niektórzy ludzie są biedniejsi od innych ze względów historycznych, społecznych, kulturowych. Łączy nas to, że wszyscy zasługujemy na godność i szacunek dla naszych praw, które są przynależne każdemu człowiekowi.

Ubóstwo sprawia, że ludzie czują się wykluczeni, upokorzeni i bezsilni. Może w związku z tym wpływać na ich zdolność uczestnictwa w życiu obywatelskim, społecznym, politycznym, kulturalnym ich małych społeczności i szerszego społeczeństwa. Ubóstwo daje ludziom poczucie, że ich głos nie jest słyszany.

Ludzie żyjący w ubóstwie opisują swoje doświadczenie następującymi słowami:
- Brak poczucia bezpieczeństwa
- Dyskryminacja
- Marginalizacja
- Słabość
- Upokorzenie
- Bezsilność
- Wykorzystywanie
- NiepokĂłj
- Wykluczenie
(Voices of the Poor, Bank Światowy, 2000 r.)

Międzynarodowa granica ubóstwa oznacza konieczność przetrwania za mniej niż 1.25$ dziennie. Około 1.400 milionów ludzi – jedna
osoba na cztery – na globalnym Południu żyje poniżej międzynarodowej granicy ubóstwa. Siedemdziesiąt procent z nich to kobiety i dziewczynki.
(Bank Światowy, 2010 r.)

KOBIETY i UBÓSTWO
“Kobiety na całym świecie w sposób nieporównywalnie większy dotyka ubóstwo... w ich przypadku istnieje większe
prawdopodobieństwo ubóstwa oraz głodu. Jest to wynikiem systematycznej dyskryminacji, której doświadczają w sferach
edukacji, opieki zdrowotnej, zatrudnienia i kontroli majątku… Życie w ubóstwie może też oznaczać niewystarczającą ochronę
przed przemocą oraz brak głosu w procesie podejmowania decyzji.”
Jednostka Narodów Zjednoczonych ds. równości płci i Uwłasnowolnienia Kobiet (UN Women)

Najczęstszą przyczyną nierówności społecznej jest dyskryminacja ze względu na płeć. W wielu kulturach dziewczęta uczy się gotować,
sprzątać, prać i opiekować się członkami/członkiniami bliższej i dalszej rodziny. Oczekuje się, że nabędą te umiejętności, jako że są one
niezbędne by mogły zostać żonami i matkami. W rezultacie często nie mogą one korzystać z edukacji, której rola jest decydująca w procesie uwłasnowolnienia oraz dla uniknięcia ubóstwa.
Nawet w przypadkach gdy dziewczęta i kobiety mają dostęp do edukacji i zatrudnienia, zazwyczaj dalej odpowiedzialne są za prowadzenie domu. Oznacza to, że wiele kobiet pracuje w dwój albo trójnasób – wykonując obowiązki w pracy, prace domowe, opiekując się dziećmi, a w wielu przypadkach – dodatkowo, wolontariacko pracując w swoich społecznościach.
Społeczna nierówność jakiej doświadczają dziewczęta i kobiety oznacza ich dotkliwsze narażenie na ubóstwo, niż ma to miejsce w przypadku chłopców i mężczyzn. Na wszystkich kontynentach i we wszystkich społeczeństwach dotyka ich nierówność, dyskryminacja z powodu zapisów prawa, polityki, w życiu codziennym, w dostępie do usług, możliwości i zasobów. Często doświadczają więcej niż jednego typu dyskryminacji, jeśli należą do społeczności ludów rdzennych albo grup mniejszościowych,
z powodu rasy, kasty, pochodzenia etnicznego czy niepełnosprawności. Ubóstwo jakiego doświadczają dziewczęta i kobiety jest bezpośrednio związane z naruszeniami i praw człowieka, które dotykają je jako grupę oraz każdą z nich z osobna, zarówno w prywatnej, jak i publicznej sferze życia.

Kobiety…
- wykonują 66 procent pracy świecie
- produkują 50 procent pożywienia na świecie
- zarabiają tylko 10 procent ogólnego światowego dochodu
- należy do nich tylko 1 procent własności
(Źródło: UN Women)

INNE FORMY DYSKRYMINACJI i UBÓSTWA
Idee, postawy i wartości w danej kulturze mogą kształtować społeczną “wartość” jednostek i grup ludzi. Poszczególne cechy, z którymi rodzi się dana osoba używane są w celu określenia wartości tego człowieka i decydują o jego dostępie to możliwości, praw i zasobów. Stygmatyzacja i dyskryminacja mogą mieć miejsce z różnych powodów, takich jak:
- rasa i kolor
- etniczność
- płeć
- język
- religia
- poglądy polityczne albo inne
- narodowe albo społeczne pochodzenie
- kasta
- majątek
- niepełnosprawność
- wiek
- narodowość
- stan cywilny i pozycja w rodzinie
- orientacja seksualna i tożsamość płciowa
- brak obywatelstwa
- stan zdrowia (na przykład ludzie żyjący z hiV/AiDS)
- miejsce zamieszkania
- status społeczny i warunki społeczne
- ubĂłstwo

Co oznacza dyskryminacja?
Dyskryminacja oznacza bycie wykluczonym/wykluczoną, ograniczonym/ograniczoną albo traktowanym/traktowaną inaczej,
w sposób, który pozbawia praw człowieka. Położenie kresu wszelkim formom dyskryminacji jest podstawą, która umożliwi ludziom domaganie się praw człowieka oraz korzystanie z nich.

PRÓBY ZWALCZANIA UBÓSTWA – MILENIJNE CELE ROZWOJU NARODÓW ZJEDNOCZONYCH
Milenijne Cele Rozwoju Narodów Zjednoczonych (MDGs: The UN Millennium Development Goals) wywodzą się z Deklaracji Milenijnej przyjętej przez światowych przywódców w 2000 r. MDGs są celami, które oferują rządom i instytucjom rozwojowym punkty odniesienia i wskaźniki przy walce z ubóstwem.
MDGs skupiają się na ośmiu obszarach:
1. Wyeliminowanie skrajnego ubóstwa i głodu
2. Zapewnienie powszechnego nauczania na poziomie podstawowym
3. Promowanie równości płci i awans społeczny dla kobiet
4. Zmniejszenie wskaźnika umieralności dzieci
5. Poprawa stanu zdrowia kobiet i matek
6. Ograniczyć rozprzestrzenianie się HIV/AIDS, malarii i innych chorób
7. Stosowanie zrĂłwnowaĹźonych metod gospodarowania zasobami naturalnymi
8. Stworzenie globalnego partnerskiego porozumienia na rzecz rozwoju
Jeśli do 2015 r. uda osiągnąć się te cele, ubóstwo na świecie zmniejszy się o połowę, a uratowanych zostanie dziesiątki milionów istnień.

Główną słabością struktury MDGs jest brak odzwierciedlenia zobowiązań poszczególnych krajów pod względem międzynarodowego prawa praw człowieka. MDGs w dużej mierze milczą w temacie praw człowieka.
Odniesienie się do praw człowieka wymaga, aby działania mające na celu zmniejszenia ubóstwa:
zidentyfikowały i odniosły się do kwestii dyskryminacji
- promowały równość, w tym równość płci
- we właściwy sposób skupiły się na najbardziej marginalizowanych i narażonych ludziach i społecznościach
- uznały za priorytet realizację minimum podstawowych praw gospodarczych, społecznych i kulturalnych dla wszystkich, oraz
- umożliwiły wszystkim ludziom wypowiedzenie się przy okazji decyzji, które mają wpływ na ich życie

Wszelkie wysiłki zlikwidowania ubóstwa, łącznie z MDGs, muszą odnieść się do kwestii wykluczenia i dyskryminacji oraz uznać potencjał praw człowieka do zmobilizowania ludzi i budowania wsparcia dla działań prowadzących do realizacji postawionych celów.
Czynniki, które również przyczyniają się do światowego ubóstwa to:
- zniszczenie środowiska
- klęski naturalne
- zmiany klimatyczne
- konflikty, władza i korupcja