SCENARIUSZE

Edukacja może zmienić cały świat

Opis: Scenariusz dotyczy Celu ZrĂłwnowaĹźonego Rozwoju nr 4:
Zapewnić wszystkim inkluzywną i wysokiej jakości edukację oraz promować uczenie się przez całe życie.
Lekcja poprowadzona na bazie tego scenariusza przybliży młodzieży przyczyny nierównego dostępu do edukacji na świecie oraz zachęci do dyskusji nad możliwymi rozwiązaniami tego globalnego problemu.
Czas trwania lekcji: 90 minut

Autor/Autorka (autorzy/autorki): Katarzyna Tekień

Wydawca:


Fundacja Edukacja dla Demokracji


Cele lekcji:
Po lekcji uczeń/uczennica:
  • Zrozumie, jakie moĹźliwości otwierają się przed ludĹşmi mieszkającymi w uboĹźszych regionach świata, kiedy mogą zdobyć wykształcenie.
  • Dowie się, jak wygląda dostęp do edukacji podstawowej i średniej w róşnych regionach świata.
  • Pozna bariery uniemoĹźliwiające wielu osobom zdobycie wykształcenia.
  • Pozna skuteczne inicjatywy osĂłb/organizacji z Kenii na rzecz zwiększania dostępu do edukacji w tym kraju.

Pytanie kluczowe:
  • Jakie moĹźliwości wiążą się z dostępem do edukacji?
  • Jakie są rozwiązania problemu słabego dostępu do edukacji w niektĂłrych częściach świata?

Metody i formy pracy:
Metody - analiza map świata, analiza statystyk, analiza tekstów źródłowych, dyskusja, praca w grupach.

Materiały dydaktyczne:
Materiały w załącznikach 1, 2, 3, 4, 5, 6.

I. Przebieg lekcji:
A. Wprowadzenie do tematu lekcji (5 minut)
  • Powiedz uczniom i uczennicom, Ĺźe będziecie dziś mĂłwić o dostępie do edukacji na świecie.
  • Opcjonalnie: Jeśli wcześniej przeprowadziłeś/przeprowadziłaś lekcję wprowadzającą do tematyki CelĂłw ZrĂłwnowaĹźonego Rozwoju, moĹźesz wspĂłlnie z uczniami i uczennicami przypomnieć wszystkie Cele zawarte w Agendzie ZrĂłwnowaĹźonego Rozwoju 2030; zwróć szczegĂłlną uwagę na Cel 4: Zapewnić wszystkim inkluzywną i wysokiej jakości edukację oraz promować uczenie się przez całe Ĺźycie.
  • Materiałem pomocniczym moĹźe być plansza z logotypami wszystkich CelĂłw ZrĂłwnowaĹźonego Rozwoju (patrz: Załącznik 1).

B. Edukacja – co to tak naprawdę znaczy dla ludzi i świata? (20 minut)
(na podstawie World Largest Lesson)
  • Podziel uczniĂłw i uczennice na czteroosobowe grupy za pomocą odliczania.
  • Rozdaj kaĹźdej grupie duĹźy arkusz papieru.
  • Poproś, Ĺźeby na papierze uczniowie i uczennice narysowali/narysowały kontury człowieka. Uczniowie i uczennice mają zastanowić się, czym charakteryzuje się osoba dobrze wykształcona. Wnioski ze swojej dyskusji mogą wpisać w kontury narysowanego człowieka lub je narysować.
    Alternatywa: jeśli masz odpowiednio duży arkusz papieru i wystarczająco dużo miejsca, możesz zaproponować młodzieży, aby kontury osoby odrysowali/odrysowały od ochotnika/ochotniczki, który/a położy się na arkuszu papieru umieszczonym na podłodze.
  • Kiedy uczniowie i uczennice skończą pierwszą część ćwiczenia, poproś, Ĺźeby naokoło konturu osoby narysowali/ły duĹźy okręg, ktĂłry będzie symbolizował świat. Poproś uczniĂłw i uczennice, Ĺźeby przedyskutowali/ły w grupie, jak wyglądałby świat, gdyby wszyscy Ĺźyjący na nim ludzie byli wyedukowani. MłodzieĹź ma za zadanie wpisać bądĹş narysować wnioski ze swojej rozmowy w okręgu.
  • Powieś arkusze papieru wszystkich grup na ścianie/tablicy i poproś reprezentanta/reprezentantkę kaĹźdej z nich o zaprezentowanie wynikĂłw pracy.

C. Możliwości związane z dostępem do edukacji na świecie (15 minut)
(inspirowane World Largest Lesson)
  • Poproś uczniĂłw i uczennice o zastanowienie się, jakie moĹźliwości otwierają się przed ludĹşmi, gdy mają dostęp do edukacji. Zapisz propozycje młodzieĹźy na tablicy.
  • Uzupełnij pomysły uczniĂłw i uczennic o nieoczywiste dla nich moĹźliwości związane z dostępem do edukacji. MoĹźesz wydrukować stwierdzenia z Załącznika 2 na kolorowych kartkach A5 i przytwierdzić je w okręg symbolizujący świat na arkuszu jednej z grup wiszącym na tablicy. Zadaj uczniom i uczennicom następujące pytania:
    • 1. Czy wcześniej pomyśleli/pomyślały o takich pozytywnych efektach edukacji?
    • 2. Czy ktĂłryś z nich szczegĂłlnie ich zaskoczył?
    • 3. W jaki sposĂłb dostęp do edukacji moĹźe przełoĹźyć się na te efekty?
    • 4.Na jakie sfery Ĺźycia edukacja ma bezpośredni wpływ?
  • Rozdaj kaĹźdej z grup mapy UNESCO pokazujące nierĂłwny dostęp do edukacji na świecie (Załącznik 3) lub wyświetl je za pomocą rzutnika. Powiedz uczniom i uczennicom, Ĺźe są to mapy pokazujące liczbę dzieci, ktĂłre ukończyły szkołę podstawową i średnią w róşnych miejscach na świecie. Zadaj uczniom i uczennicom następujące pytania:
    • 1. Na ktĂłrych kontynentach najwięcej dzieci kończy szkołę podstawową/średnią?
    • 2. Na ktĂłrych kontynentach najmniej dzieci kończy szkołę podstawową/średnią?
    • 3. Jeśli wzięlibyście/wzięłybyście pod uwagę kierunki: północ, południe, wschĂłd, zachĂłd – to jak wygląda dostęp do edukacji w tych częściach świata?
    • 4. Jak wygląda dostęp do edukacji w państwach słabo, wysoko i średnio rozwiniętych?
    • 5. Jakie dane zawierają mapy dotyczące dostępu edukacji w Polsce?
  • Powiedz uczniom i uczennicom, Ĺźe zaraz poznają historię kilku osĂłb mieszkających w Kenii. Poproś, Ĺźeby znaleĹşli na mapie Kenię i zapytaj, jakie dane potrafią odczytać z mapy dotyczącej dostępu do edukacji podstawowej i średniej w tym kraju.

D. Osobiste historie (20 minut)
  • Przygotuj losy z wypisanymi imionami Kenijek i KenijczykĂłw, z ktĂłrymi przeprowadzono wywiady o edukacji. Poproś uczniĂłw i uczennice, aby kaĹźda osoba wylosowała jeden los. Na tej podstawie dobiorą się w grupy. KaĹźda grupa będzie pracowała nad jednym wywiadem z bohaterem/bohaterką, ktĂłrego/ktĂłrej imię wylosowali. W zaleĹźności od liczebności klasy, przygotuj odpowiednią liczbę losĂłw. Sugerujemy, aby w danej grupie było maksymalnie pięć osĂłb. W takim wypadku naleĹźy przygotować pięć losĂłw z imieniem kaĹźdego/kaĹźdej z bohaterĂłw/bohaterek wywiadĂłw.
  • Kiedy młodzieĹź usiądzie juĹź w swoich grupach rozdaj im wydrukowane wywiady (Załącznik 4) wraz z pytaniami pomocniczymi (Załącznik 5). KaĹźda grupa pracuje nad jednym wywiadem. Wszystkie osoby w grupie czytają wywiad, a następnie dyskutują i prĂłbują odpowiedzieć na pytania do wywiadu.
  • Daj uczniom i uczennicom 10 minut na dyskusję w grupach. Następnie zapytaj wszystkie grupy, czy coś je zaskoczyło/zainspirowało/poruszyło w historiach osĂłb, ktĂłre mieli/miały okazję poznać. Czy są jakieś pytania, ktĂłre chcieliby/chciałyby zadać bohaterom i bohaterkom wywiadĂłw?
  • Następnie, poproś reprezentanta/reprezentantkę kaĹźdej grupy, aby przybliĹźył/a sylwetkę osoby, ktĂłrą wylosowali. W prezentacji na forum klasy uczniowie i uczennice powinni/powinny kierować się pytaniami pomocniczymi do wywiadu.

E. Wyzwania i rozwiązania (10 minut)
  • Po wystąpieniu wszystkich grup zapytaj się uczniĂłw i uczennic, jakie dziś poznały wyzwania w dostępie do edukacji w Kenii. Zapisz wszystkie bariery na jednej stronie tablicy.
  • Dopytaj, czy znane są im rĂłwnieĹź inne bariery dla edukacji na świecie, o ktĂłrych słyszeli/słyszały. Wypisz je na tablicy.
  • Następnie zapytaj uczniĂłw i uczennice o znane im, po lekturze wywiadĂłw i prezentacji wszystkich grup, rozwiązania tych problemĂłw. MoĹźe znają rĂłwnieĹź inne globalne inicjatywy na rzecz edukacji, ktĂłre okazały się skuteczne? Wypisz wszystkie propozycje po drugiej stronie tablicy.
  • Podsumuj ćwiczenia, uzupełniając wypowiedzi młodzieĹźy o międzynarodowe i lokalne inicjatywy na rzecz zwiększania dostępu do edukacji dzieci na całym świecie. MoĹźesz podać następujące przykłady:
    • W 2000 roku aĹź 100 milionĂłw dzieci w wieku szkolnym, nie chodziło do szkoły podstawowej. Dzięki wysiłkom w realizacji programu Education for All i wprowadzeniu powszechnej i darmowej edukacji na poziomie podstawowym w wielu krajach w 2015 roku ta liczba zmalała do 57 milionĂłw.
    • Odsetek dzieci uczęszczających do szkoły podstawowej w krajach Południa wzrĂłsł z 83 proc. (2000 rok) do 91 proc. (2015 rok).
    • W krajach Afryki Subsaharyjskiej odsetek dzieci, ktĂłre rozpoczęły naukę w podstawĂłwkach wzrĂłsł z 59 proc. (1990 rok) do 79 proc. (2012 rok).
    • Między 1999 a 2012 rokiem liczba dzieci zapisanych do przedszkoli w krajach Afryki Subsaharyjskiej wzrosła o 250 proc.
      Źródło: The Millennium Development Goals Report 2015), UN.

F. Czwarty Cel ZrĂłwnowaĹźonego Rozwoju (15 minut)
  • Jak pokazały mapy UNESCO i historie, z ktĂłrymi uczniowie/uczennice się zapoznali/zapoznały, dostęp do edukacji wciąż jest dla świata duĹźym wyzwaniem. Jego wyeliminowanie jest priorytetem międzynarodowych organizacji i przywĂłdcĂłw państw. Dlatego przywĂłdcy 193 państw członkowskich Organizacji NarodĂłw Zjednoczonych opracowali wspĂłlny plan działania, ktĂłry ma doprowadzić do wyeliminowania ubĂłstwa i budowy bardziej zrĂłwnowaĹźonego świata w przeciągu następnych 15 lat. Plan ten zawiera 17 CelĂłw i 169 zadań. Czwarty Cel dotyczy właśnie edukacji i brzmi: zapewnić wszystkim inkluzywną i wysokiej jakości edukację oraz promować uczenie się przez całe Ĺźycie.
  • Powiedz, Ĺźe ten cel ma zostać osiągnięty do końca 2030 roku poprzez realizację 10 zadań szczegółowych. Ich realizacja to odpowiedzialność całej międzynarodowej społeczności, m.in. Polski. Powiedz uczniom i uczennicom, Ĺźe zaraz będą mieli/miały okazję zapoznać się ze wszystkimi 10 zadaniami, ktĂłre mają przyczynić się do osiągnięcia celu 4, czyli zapewnienia wszystkim ludziom na świecie wysokiej jakości edukacji.
  • Podziel uczniĂłw i uczennice na pięcioosobowe grupy (mogą pracować w tych samych grupach, co w poprzednim ćwiczeniu). KaĹźda grupa powinna otrzymać jedną kopię dokumentu ONZ z wypisanymi zadaniami Celu 4 (Załącznik 6).
  • Poproś uczniĂłw i uczennice, Ĺźeby zapoznały się z zadaniami i przedyskutowały:
    • Czy przywĂłdcy państw członkowskich ONZ wzięli pod uwagę wszystkie bariery w dostępie do edukacji, o ktĂłrych dziś rozmawialiśmy, opracowując poszczegĂłlne zadania?
    • KtĂłre konkretnie zadania odpowiadają poszczegĂłlnym trudnościom w dostępie do edukacji, ktĂłre zidentyfikowaliśmy i wypisaliśmy na tablicy?
    • Czy waszym zdaniem wymienione w Celu 4 zadania są skuteczną odpowiedzią na bariery w dostępie do edukacji?
    • Co moĹźe zrobić rząd Polski, Ĺźeby włączyć się w realizację Celu Czwartego?
    • Co ja, jako obywatel/ka mojego kraju mogę zrobić, Ĺźeby przyczynić się do realizacji tego Celu?
  • Przeczytaj po kolei kaĹźdą barierę w dostępie do edukacji, ktĂłrą wypisaliście/wypisałyście na tablicy i poproś uczniĂłw i uczennice o wskazanie zadania w ramach Celu 4, ktĂłre im odpowiadają. Następnie poproś poszczegĂłlne grupy o przedstawienie reszcie klasy głównych wątkĂłw i pomysłów, ktĂłre pojawiły się podczas dyskusji nad pytaniami.

G. Zakończenie i zadanie domowe (5 minut)
Pokaż młodzieży fragment wystąpienia Malali Yousafzai przed Zgromadzeniem Ogólnym ONZ (czas trwania filmu: 1minuta i 13 sekund). Film jest dostępny tutaj: https://www.youtube.com/watch?v=gAddubVs0OM
Następnie zachęć uczniów i uczennice to poszukania informacji na temat Malali i wykonania zadania domowego (patrz punkt 17).


II. Komentarz metodyczny:
  • Upewnij się, Ĺźe poziom dyskusji jest odpowiedni do wieku uczniĂłw, kontekstu i poziomu zrozumienia problemu.
  • Na stronie UNESCO znajdziesz wiele materiałów audiowizualnych w języku angielskim, ktĂłre moĹźesz wykorzystać, by w ciekawy sposĂłb zaprezentować statystyki dotyczące dostępu do edukacji na świecie.
  • Aktywność opisana w podpunkcie D moĹźe zająć nieco więcej czasu, jeśli młodzieĹź będzie zapisywać odpowiedzi na pytania i główne wnioski z dyskusji na duĹźych arkuszach papieru.

III. Materiały pomocnicze:
Zadanie domowe dla chętnych: Poszukaj informacji w Internecie na temat Malali Yousafzai. Powołując się na doświadczenia i działania Malali, napisz wypracowanie na temat: „Jeden uczeń/uczennica może zmienić cały świat”.